Nedir
KOYUN « Hayvanlar
Geviş getirenlerden çiftparmaklı bir hayvan. Evcil hayvanların en faydalılarından biridir. Erkeğine koç, yavrusuna kuzu denir. 60 - 70 santimetre yüksekliğinde, bir metre uzunluğunda bir hayvandır. Sütü, derisi, eti, yünü İle insanlara fayda sağlar.
İnsan alışan hayvanların ilklerinden biridir. Evcil olarak ve sürüler halinde yetiştirildiği gibi, Kuzey Yarımküresi'nin dağlık alanlarında yaban olarak yaşayanları da vardır.Memleketimizde kıvırcık ,dağlıç, merinos gibi çeşitli cinsleri vardır.
SANAT « Bilim ve Sanat
Genel bir anlatışla, düşünülen bir şeyi meydana getirmek özelliğindeki bilgilerin uygulanmasına ve o işi meydana getirmek için bilgi ve zekânın kullanılmasına denir. Sanatın niteliği üzerinde filozoflar ve düşünürler çeşitli açıklamalarda bulunmuşlardır. Bazı filozof ve düşünürlere göre sanatın niteliğinde “iyi, güzel ve gerçek” vasıfları vardır ve sanatın “fayda” ile ilgisi bulunur. Bazı filozoflar ise, sanatın fayda ile bir ilgisi olmadığını, “sanatın, sanat için” olduğu, sanatta hiç bir maddî fayda aramaması gerektiği görünüşünü savunurlar. Bu görüşü savunanlar, güzel bulduğumuz bir çok şeylerin faydalı olmadıklarını söylerler. Bazı filozof ve düşünürler ise, sanatta “güzel” le birlikte, “iyi, fayda ve gerçek” vasıflarının da bulunduğunu söylerler.
Sanat, insandaki “güzeli sevmek” ve ondan zevk almak duygusundan doğmuştur. Vücudun gelişmesi için gerekli besin maddeleri gibi, insan ruhunun da gelişmesi için sanata ihtiyaç vardır. Sanatlar, genel olarak iki büyük sınıfa ayrılır: a - Mekanik sanatlar, b - Güzel sanatlar.
Mekanik sanatlar, elle ve âletlerle yapılan sanatlardır. Dokumacılık, duvarcılık, dülgercilik, marangozluk, demircilik gibi. Fakat bu mekanik sanatlara, Türkçede çoklukla “zanaat” kelimesi karşılık olarak kullanılır.
Güzel sanatlar, estetik duygular uyandıran, güzellikle ilgili sanatlardır. Güzel sanatlar, başlıca yedi şubeye ayrılır.
SİNİR SİSTEMİ « İnsan
İnsanlardaki akıl, şuur, zekâ yetilerini yöneten organların bütününe verilen ad.
Sinir sitemi, 1 - Beyin omurilik sistem. 2 - Sempatik sinir sistemi olmak üzere iki bölüme ayrılır.
Beyin - Omurlik sistemi: Bu sistem de merkezî ve çevresel olmak üzere iki bölümdür. Merkezi sinir sisteminin omurga kanalı içindeki bölümü “omurilik”, kafatası içindeki bölümü “beyindir”. Omurilik, omurga kanalı içindedir. Uzunluğu 45 santimetre, çapı bir santimetredir. Önden arkaya basık bir silindir biçimindedir. Ortada bir kanalı, bunun çevresinde H harfi biçiminde sinir hücrelerinden yapılı bir “gri cevher” i vardır. Dış yüzü beyin zarları ile örtülüdür. Beyin; ön orta ve arka beyinde foulbus, köprü ve beyincik bulunur.
Çevresel sinir sistemi, beyimden ve omurilikten çıkarak çevreye yayılan sinirleri içine alır. Beyinden çıktıkları yerlere göre, önden arkaya doğru 1, 2, 3, 4 diye sayılan ve oniki çift olan sinirlere, “kafa sinirleri” adı verilir.
1 - Koku siniri: boyun mukozasından başlayıp kalbur kemiği deliklerinden geçerek koku sovanı yoluyla beyine giden ipliklerdir. 2 - Görme siniri: yarım milyon iplikten yapılmıştır. Gözün iç tabakasından başlar, “görme siniri çaprazı” nda biter. 3 - Göz oynatan sinir: beyin sapından başlar, göz kaslarından gider.
4 - Troklea siniri: beyin sapından başlar, göz kaslarından üst eğride biter.
5 - Üçüz siniri: şakaktaki “Gasser” sinir ganglionundan başlar, üç kola ayrılır: a) Göz siniri: göze ulaşır ve buruna gider, b) Üst çene siniri: üst çeneye ve üst dişlere gider, c) Alt çene siniri dile ve alt çeneye gider. Bu üç sinir duygu siniridir. 6 - Gözün dış motor siniri köprüden başlar gözün dış doğru kasına gider. 7 - Yüz siniri: Yüzün minik kaslarında biter. Başlangıcı köprüdedir. 8 - Denge ve işitme siniri: bulbus ve köprüden gelir, iç kulakta biter. 9 – Dil yutak siniri: bulbustan başlar, dil yüzeyi ile yutak kaslarına gider. 10 – Vagus: bulbustan başlar gövdeye iner. Kalp, mide, akciğer ve daha birçok koyun, göğüs ve karın organlarında dağılan dallar verir. Önemli bir sinirdir. 11 - Kafa spinal siniri: bulbustan çıkar iplikleri iki bölüme ayrılır. Bir bölümü vagus sinirine katılır, öbür bölümü iki büyük kasa gider. 12 - Dilaltı siniri: bulbustan çıkar, dilin motor siniridir. Spinal sinirleri: 31 çifttir, omurilikten çıkan ön ve arka kökler birleşerek bu sinirleri yapar. Omurlar arasındaki deliklerden geçerek ön ve arka kollara ayrılır. Arka dallar, baş, boyun, sırt bel kuyruksokumu kuyruk bölgelerinin arka yüzündeki kas ve deride dağılırlar. Ön dallar ise önce aralarında birleşerek boyun, kol, bel kuyruksokumu, kuyruk sinir ağlarını yaparlar. Bu ağlardan çıkan iplikler, boyun, üst taraf, gövde ve alt tarafın hareket ve duygu sinirlerini yaparlar. Yalnız göğüste omur sinirleri ağ yapmazlar kaburgalar arası sinirlerini yaparlar.
Sempatik sinir sistemi: İsteğimiz dışında çalışan organlarımızın hareketini sağlayan bir sistemedir. Merkezî ve çevresel olarak iki bölüme ayrılır. Diğer taraftan sempatik sinir sistemi içinde fonksiyon bakımından birbirinin aksi iş yapan iki ayrı sistem vardır. Bu iki bölüm birbirine zıttır, isimleri “Ortosempatik” ve “parasempatik” sistemlerdir. Gözde “ortosempatik” iplikler gözbebeğini genişletir, parasempatik sistemi merkezi bölümü beyin ve omurilikte bulunur, çevresel parçası ise omurganın her yanında 22 - 24 kadar sayıda dizili sinir ganglionları ve bunları birbiriyle birleştiren bir kordondan, bu ganglionlara giren çıkan birleştirici dallardan yapılmıştır.Çıkan iplikler ya doğrudan doğruya, yahut ağ yaptıktan sonra organlara girer. Bu afların bir kısmında özel sinir hücreleri toplanarak sinir düğümleri yapar, bu düğümlerden çıkan sinirler organın çalışmasını sağlarlar.
Sinir sisteminin bütün yapılarının esas dokusu, sinir hücresidir. Her sinir hücresinde, çekirdekli bir “hücre cismî” ile bunun çevresinde ,”protoplâzmik uzantı” adında sinir akımını alan kollarla sinir akımının kendinden sonraki hücre ya da organa ileten bir “akson” bulunur. Aksonun çevresinde, içte “meyelin”, dışta “Schwan kılıfı” bulunabilir.
NİJER CUMHURİYETİ « Dünya Coğrafyası
Batı Afrika'da 1960 yılında bağımsız olmuş bir devlet. Yüzölçümü 1.297. 000 kilometrekare, nüfusu 2.600.000 dir. Kuzeyinde Cezayir ve Libya, batısında Çad, güneyde Nijerya ve Dahomey, batıda Yukarı Volta bulunmaktadır.Eski Fransız Batı Afrikası'nın bir bölümünü meydana getirirken bağımsız olmuştur. Topraklarının önemli bir bölümünü çöl toprakları meydana getirir. Tarım ve hayvancılık önemlidir.
BÜYÜK AYI « Astronomi
Yedi yıldızdan meydana gelen bir takım yıldız. Kuzey Yıldızının kolayca bulunmasını sağlar.
Bu yıldızlar ve yakınlarındaki ikinci derecede yıldızlar arasında var sayılan bir çizgi ile ayıya benzeyen bir şekil meydana geldiği için, bu ad eski gözlemciler tarafından verilmiştir. Bu takımyıldızın yakınlarında aynı şekle benzer daha küçük bir takım yıldıza dar “Küçük Ayı” denmektedir.
KEÇİ « Hayvanlar
Geviş getirenlerden evcil bir hayvan. Yabanî olanları da vardır. Sütü ve kılları için yetiştirilir. Bazı bölgelerde eti de makbuldür. Erkeğine “teke”, yavrusuna “oğlak” denir. Kısa otları, ağaçların taze sürgünlerini yeni biten bütün yeşillikleri yer. Bu sebeple, ormancılık bakımından tehlikeli bir hayvandır.
Tiftik, kişmir gibi cinsleri, kılları bakımından pek makbuldür: Tiftik cinsi, ülkemize has hayvanlardan biridir. İç Anadolu bölgesinde yetiştirilir. Yününden “sof” adı verilen kumaş elde edilir.
