Nedir
İKLİM « Genel Coğrafya
Sıcaklık, yağış, rüzgâr, hava nemliliğinin insanlar, hayvanlar ve bitkilerin yaşamaları üzerinde yaptıkları etkiye verilen ad. Bir yerin ikliminin meydana çıkabilmesi için, sıcaklık, yağış, rüzgâr, hava nemliliğinin ortalama durumlarının alınması gerektir. Bütün ortalama işlemlerde olduğu gibi, iklim ortalamasında da en uç noktalar, olağan üstü durumların göz önüne alınması gereklidir. Böylece, bir ülke ya da bölgenin, ortalama hava şartları belirmiş olur. Bu şartların sonucuna bakılarak, o bölge ya da ülkenin iklimi hakkında sonuca varılır. Bu sonuca varılırken, bir ülke ya da böl genin bulunduğu coğrafik enlemler, karaların denizlere olan yakınlığı ve uzaklığı, yükseklik ve konum, rüzgâr sistemi göz önünde tutulur.
Yeryüzünde, iklimlerin benzediği bölgeler, toplu olarak ve aynı iklim çevresinde incelenir. Böyle bölgelere, “iklim bölgeleri” adı verilir.
Genel olarak yeryüzünde beş iklim bölgesi vardır:
1 - Tropikal iklim bölgesi: a) Herzaman yağışlı tropikal iklim (Kongo gibi), b) Yaz mevsimi yağışlı savan iklimi (Sudan gibi), c) Sıcak memleketlerin Muson iklimi (Hindistan gibi).
2 - Kurak iklim bölgesi: a) İstep iklimi (Güney Doğu Anadolu gibi), b) Çöl iklimi (Arabistan gibi),
3 - Astropikal iklim bölgesi: a) Kışları yağışlı astropikal iklim (Akdeniz kıyıları gibi), b) Her mevsim yağışlı astropikal iklimi (Japonya gibi).
4 - Orta kuşak iklimi : a) Denizsel orta iklim (İngiltere gibi), b) Karasal orta iklim (Sovyet Rusya gibi),
5 - Soğuk iklim bölgesi: a) Tundura iklimi (Kuzey Sibirya gibi), b) Kutup iklimi (Antarktika gibi).
Bu iklim bölgeleri incelendiğinde, şu iklim çeşitlerinin meydana geldiği görülür.
Ekvatoral iklimi: Mevsim değişiklikleri ya hiç olmayan ya da pek az olan bölgeler iklimidir. Ekvatorun kuzey ve güney 4° enlemlerindeki alanlarda bulunur. Her mevsimde yağış görülür. Geniş yapraklı, balta girmemiş ormanlar bölge sidir. Bütün yılın sıcaklık ortalamasında büyük fark yoktur.
Savan iklimi: Yağışlı ve yağışsız mevsimler 15° enlemdedir. Rüzgârlar tropik rüzgârları halindedir. Yağmurlardan önce ve sonra çok sıcak olur. Başlıca bitki örtüsü çayır ve yapraklarını döken ağaçlardır.
Çöl iklimi: Yağışlı mevsimi olmayan iklimdir. Ekvatora yakın enlemlerde sıcak çoktur, daha uzak enlemlerde ise yazları sıcak, kışları çok soğuk olur. Ekvatora yakın enlemlerde rüzgâr tropikal karasal, uzak enlemlerde karasal kutup rüzgârı halindedir. Bitki örtüsü bulunmaz ya da bir miktar çalılık halindedir.
Karasal iklim : Sıcak ve soğuk mevsimleri olur. Isı, sıfırın altına düşer, kışın kuraktır, yazları yağışlı geçer. Isı enleme göre değişir, gündüzle gece arasındaki ısı farkı çok olur. Bitki örtüsü, ilkbaharda çayır halindedir.
Akdeniz iklimi: Kışları soğuk ve yağışlı, yazları sıcak ve kurak geçer. Rüzgâr deniz ya da tropikal kara rüzgâr, lan halindedir. Isı ortalaması, 6° dan aşağı düşmez. Her zaman yeşil ormanlar ve çalılar bulunur.
Nemli astropikal iklim : Soğuk ve kurak mevsimi yoktur. Isı ortalaması 6° dan aşağı düşmez. Her zaman ve sağnak halinde yağmurlar yağar. Yeşil ormanlar her tarafı kaplar.
Ilıman iklim : Kışın soğuk geçer, her mevsim yağışlıdır. Isı ortalaması O0 nin üstündedir. Değişik fırtınalıdır. Genel olarak ılıktır. Yazlar sıcak geçer. İlkbaharda bitki örtüsünde gelişme, son. baharda azalma görülür.
Soğuk iklim : Yazları günler, kışları geceler uzundur. Kışın soğuk geçer. Ortalama ısı daima O derecenin altındadır. Yağış kar halindedir. Bitki örtüsünü her mevsim yeşil iğne yapraklı ağaçlar meydana getirir. Rüzgârlar, karasal kutup rüzgârları halindedir.
DÜRBÜN « Teknik
Uzaktaki cisimleri yaklaştırıp büyülterek iyi görünmelerini sağlayan optik alet. Adrian Metaus (1571 - 1635) adlı Holândalı bir gözlükçü tarafından icat edilen ve bir yıl sonra (1609) ünlü italyan bilgini Galieo Galilei (1564 - 1642) tarafından geliştirilmiş olan dürbün, yakınsak merceklerin yaklaştırıp büyütmesinden faydalanılarak yapılmıştır. Başlıca iki çeşidi vardır :
Gök dürbünü : Yıldızlar âlemini incelemekte kullanılan gök dürbünü, birbirine olan uzaklığı değişebilen iki yakınsak mercek sisteminden meydana gelmiştir (objektif, oküler). Objektif, odak uzaklığı büyük olan ve iyi görüntü veren yakınsak bir mercektir. Sonsuz uzakta bir yıldızın görüntüsünü, odak düzleminde hakikî, küçük ve ters olarak verir. Oküler ise, objektifin verdiği küçük, ters ve hakikî görüntüyü incelemeye yarayan bir büyüteçtir. Bunun verdiği görüntü, zahirî, büyük ve terstir.
Yer dürbünü : Gök dürbünü ters görüntü verdiği için yerdeki cisimleri incelemekte kullanılamaz. Gök dürbünündeki bu kusur, yer dürbününe eklenen ve “doğrul taç” denilen yeni bir yakınsak mercekle giderilmiştir.
Objektif, gök dürbününde olduğu gibi, çok uzak cisimlerin görüntülerini odak düzlemine düşürür. Ters olan bu görüntü, eklenen “doğrul taç” yakınsak merceği ile doğru hale gelir ve bu görüntüyü bir büyüteç gibi inceleyen objektifte görüntü belirir.
Düz görüntü elde etmek için kullanılan yer dürbününün boyu, her yerde kullanılmasına elverişli olmayacak kadar uzun olduğundan, bunun yerine Galileo dürbünü kullanılır. Galileo dürbününde, görüntüyü düzeltmek için ıraksak bir mercek, aynı zamanda oküler olarak kullanılır.
Gök dürbünü rasathanelerde, “gözlem dürbünü” olarak kullanılır. Yer dürbünü, sabit dürbün olarak, uzakta bulunan küçük cisimlere bakmak için çoklukla gemilerde kullanılır. Galileo dürbünü ise, tiyatrolarda, spor müsabakalarında v.b. kullanılmaktadır. Galileo dürbünü ile düzeltilmiş olan ve daha kullanışlı hale getirilen yer dürbününe, doğrul taç mercek yerine “iki prizmadan meydana gelmiş başka bir doğrultaç” koymakla Prizmalı dürbün de yapılmıştır. 1850 yılında bir Fransız topçu subayı olan Porro tarafından bulunan prizmalı dürbün, bugün en çok kullanılan bir dürbündür.
ADLİ TIP MÜESSESESİ « Devlet
Adalet işlerinde bilirkişilik yapmak üzere kurulmuş ve Adalet Bakanlığına bağlı bir müessesedir. Adli Tıp Müessesesi Kanunu, 11 Temmuz 1953 tarihinden itibaren yürürlüğe girmiştir. Adli Tıp Meclisi, Adli Tıp Müessesesi Reisliği ve Morg Müşahedehane, Kimyevî Tahlil, Fizik Tetkikleri ihtisas şubeleriyle Adlî tabiplikleri ihtiva eder.
MORATORYUM « Hukuk
Buhranlı devirlerde bir ülke ya da bölgede bütün borçların ya da bir kısım borçların ödenme mecburiyetinin kanunla bir süre geri bırakılması. Kanunu koyanların gördükleri lüzuma göre, şekli ve şartları türlü türlü olabilir.
Moratoryumun süresi, ne gibi borçlar için uygulanacağı, başkaca şartları, özel kanunla düzenlenir. Moratoryum, aylıklara, işçi ücretlerine, geçimle ilgili yiyecekler için uygulanmaz.Birinci Dünya Savaşı'nda, Osmanlı İmparatorluğu'nda, bölgesel bir moratoryum ilân edilmişti.
MEKKE « Dünya Coğrafyası
Suudî Arabistan'ın Hicaz bölgesinde 200.000 nüfuslu bir şehir. Hazreti Muhammed'in doğduğu yer olması ve içinde Kabe'nin bulunması dolayısıyla, İslâm dünyasının kutsal şehridir. Bu sebeple “Mekke-i Mükerreme”adı da verilir. Yalnız Hicaz bölgesinin değil, Arabistan yarımadasının en önemli şehirlerinden biridir. İslâmlığın beş şartından biri olan “hac” gereğince, Müslümanların ziyaret etmesi gerekli bir yerdir.
ANARŞİZM « Devlet
Yunanca anarchia (kanunsuzluk) kelimesinden alınan bu deyim idare edici bir otoritenin olmamasını savunan bir doktrindir.
XIX. yüzyıl başlarından beri, sistemli bir şekilde görülmeye başlayan anarşistler her türlü devlet şeklinin kötü ve zalimce olduğunu savunmuşlardır. Anarşistler, fertlerin hukuk, ekonomik ve sosyal bakımdan tamamıyla serbest olmalarını; silâhlı kuvvetler, mahkemeler, yazılı kanunlar olmadan serbestçe, bir arada yaşamalarını isterler.
Hükûmetsizlik halinin devamlı olmasını amaç bilen anarşistlerin metotları çok farklıdır. Bazıları toplumun barışçı yollarla anarşiye geçmesini savunurlar, bazıları da anarşizmin ihtilâlle başarı kazanabileceğine inanırlar.
XIX. yüzyılda çeşitli anarşist grupları, Rus Çarı, Alexandr'ı, İtalya Kralı Humbert'i, Fransız Cumhurbaşkanı Carlot'u, Avusturya İmparatoriçesi Elizabeth'i, Amerika Cumhurbaşkanı MacKinley'i öldürmüşlerdir.
1877 ve 1907 de milletlerarası anarşist kongreleri toplanmışsa da hiç bir zaman süreli bir anarşizm teşkilâtı kurulmamıştır.
