Toplum ve Toplum Yapısı

AHİLER « Toplum ve Toplum Yapısı

Anadolu'da yardımlaşma temeli üzerine kurulmuş ve siyasi roller de yapmış olan eski ve büyük bir halk birliği. Ahi, Arapça kardeş anlamına da gelmektedir. Abbasî halifesi Nasır Li Dinillâh'ın (1180 - 1225) bir meslek haline getirdiği Ahillik, İslâmî bir tarikat olmakla beraber özellikle Türk halkı arasında cömertlik, gariplere yardım etmek, zulüm görenleri korumak gibi işleri yapan hayatî ve insanî bir cemiyet haline gelmiştir. Selçuklular devrinde ve Osmanlı Devleti'nin kuruluşu sırasında önemli hizmet görmüşlerdir. Hükümet otoritesinin kalmadığı zamanlarda Sivas ve Ankara'yı bunlar idare etm... Devamı »»»

AHLÂK « Toplum ve Toplum Yapısı

Bir toplulukta insanların uymak zorunda bulundukları kaideler ve bu kaidelerin bilimi. Ahlâk bir toplumun olduğu kadar bir ailenin de temel direği olan manevî bağlarımızdan biridir. Ancak bu kaidelere uymakla bir insanın, başka insanlara karşı olan mânevi davranışları ayarlanır; bir topluluk düzeni kurulabilir. Bu bakımdan ahlâk, iyi ile kötünün teşkil ettiği bir takım değer kavramlarıdır. Bu değer kavramlarına uymakla iyiyi kötüden ayırabilir, ailemize, çevremize, içinde bulunduğumuz topluma karşı vazifelerimizi ayarlayabiliriz. ... Devamı »»»

AİLE « Toplum ve Toplum Yapısı

Bir çatı altında yaşayan ana, baba ve çocukların meydana getirdiği topluluk, insan hayatında aile cemiyetin temelidir, insanların, toplu bir hayat yaşamağa başladıkları gün den beri aile vardır. Yalnız, erkek ve kadının kanunî olarak birleşmesi ve çocuklan üzerindeki hakların kanunî olarak tanınması ile meydana gelmiş olan bugünkü dem duruma gelinceye kadar, aile müessesesi bir çok şekiller göstermiştir: 1 — Grup halinde evlenmeye dayanan aile, 2 — Poliandria, yani bir kadının aynı zamanda birkaç erkekle evlenmesi, 3 — Poligamla, yani bir erkeğin aynı zamanda birçok kadınla evlenmesi, 4... Devamı »»»

ALARM « Toplum ve Toplum Yapısı

Karadan, denizden veya havadan bir baskının gelebileceği tahmin edilince, silâh başı edilmesi veya herkesin hava ve denizden gelecek saldırışlardan korunmak için tedbir alması hali. Alarm akustik işaretlerle bildirilir. Bu tesisler, zil, korna veya canavar düdüğü olabilir. ... Devamı »»»

ALEM « Toplum ve Toplum Yapısı

Bir şeyi tanıtmak için kullanılan işaret, alâmet ve bayrak .Eskiden beri ordu ve asker topluluklarının işareti olmak üzere çeşitli alemler kullanılmıştır. Eski Mısırlılar alem olarak ilâhlarının ve kutsal hayvanlarının suretlerini taşırlardı. Türkler alem olarak at kuyruğu, boynoz ve kurt sureti taşımışlardır. İtalya faşistlerinin alemi, ortasında bir balta olan değnekler demetidir. Nazi Almanya’sının alemi, gamalı haçtı. Türkiye Cumhuriyetinin alemi, ay yıldızdır. Alem, bu şekilde bayrak ve sancak anlamını taşıdığı gibi cami, türbe, medrese, çarşı, imaret gibi dinî ve resmî binaların ku... Devamı »»»

ALFABE « Toplum ve Toplum Yapısı

Bir dilin oldukça belirli bir ses temsil eden harfler sistemini bir arada gösteren dizi. Bu kelime Yunan yazı sistemini meydana getiren harflerden ilk ikisi olan alpha ve beta'nın birleşmesinden meydana gelmiştir. Yazı ve ses arasındaki bir bağıntı olan Alfabe, uzun bir gelişme safhasından sonra bugünkü halini almıştır. İnsanın sesi birtakım işaretler halinde belirtmesi, tarihten önceki çağlarda başlamış, çeşitli resimlerden, işaretlerden sonra bugünkü harf yazısı, yani alfabe şekline girmiştir. Tarih yazı ile başlamıştır. Tarihten önceki devirden ... Devamı »»»

ALFABE ÖĞRETİMİ « Toplum ve Toplum Yapısı

Alfabe öğretimi, okuma ve yazmanın mekanizmasını, yani konuşma dili ile yazı dili arasındaki bağlantıyı kavratmak için yapılır. Bu, iki metot içinde yapılır. Bunlardan birincisi, yazı işaretlerinin en basit: olan harfleri öğretmek, birleştirerek heceler ve kelimeler yapmaktır. İkinci metot, kelime, cümle ve hecelerden hareket ederek harfleri öğretmek metodudur. ... Devamı »»»

ALİ - CENGİZ OYUNU « Toplum ve Toplum Yapısı

Kimsenin aklına gelmeyecek ustaca bir hile, bir düzen anlamına gelen bu deyim, Doğuda çok tanınmış bir masalın adıdır. Bir padişah, istenildiği zaman her kılığa girmenin sırrı olan Ali -Cengiz Oyunu'nu öğrenmek ister. Bu işi bir delikanlı üzerine alır ve bu sırrı bilen derviş'in yanma çırak girer. Dervişin yanında bulunan bir kızın yardımı ile oyunun sırrını öğrenir ve evine dönerek ailesine rahat bir geçim sağlar. Koç olarak pazarda satılmaya gittiği bir şurada dervişe tesadüf eder. Derviş delikanlıyı çeşitli kılıklara girerek takip eder. Dervişten kaçan delikanlı, bir çiçek olarak padişahın ... Devamı »»»

AND İÇME « Toplum ve Toplum Yapısı

Bir şeyi yapmayı veya yapmamayı ant ile söz vermek, yemin etmek. Kimlerin ne yolda and içeceklerini kanunlar gösterir. Eskiden and içme Tanrı adiyle veya “yemin ederim”deyimi ile yapılırdı. Anayasa, bu deyimi namus üzerine söz vermeye çevirmiştir. Türk Anayasasına göre, milletvekilleri Meclis'e katıldıkları zaman, Cumhurbaşkanı hemen seçimden sonra Meclis önünde and içerler. Askerlikte, mahkemeler önünde, bir mesleğe başlarken veya özel hayatta çeşitli durumlar karşısında and içilir. Bir mesleğe başlarken and içme, o mesleğin gereklerini yerine getirmek içindir. Mahkemeler önünde and içme, ... Devamı »»»

ANNELER GÜNÜ « Toplum ve Toplum Yapısı

Her yıl Mayıs ayının ikinci Pazar günü aile arasında ve okullarda kutlanan bir gün. Bu günde çocuklar, kendi harçlıklarından biriktirdikleri para ile annelerine, bağlılık ve sevgilerini göstermek için, birer armağan alırlar. Bütün batı ülkelerinde uzun yıllardan beri yer etmeğe başlamış bir gelenek haline gelen anneler gününü kutlamanın, Eski Yunan medeniyetine ulaşan bir tarihi vardır. Eski Yunan Medeniyetinde, Tanrıların ulu anası tanrıça Rhea'ya, Mart'ın on beşinci günü büyük bağlılık törenleri yapılırdı. Sonradan, anneler gününü kutlama, Hıristiyanlık dinine girmiş, 1914 yılında da Ameri... Devamı »»»

ARGO « Toplum ve Toplum Yapısı

Bir meslek ya da topluluk sınıfı arasında kullanılan özel söz. Eskiden daha çok serserilerin ve bunlardan alarak külhanbeylerin kullandığı söz ve deyimler, halkın genel konuşmasından ve edebiyat dilinden farklıdırlar. Genel dilin koynunda, asalak bir kelime hazinesine sahip olan argo deyimleri, en çok yabancı dillerin birbirine giriştiği bölgelerde, gezici olarak çalışan zanaat esnafının, hırsız, kaçakçı gibi topluluk hayatının düzenini bozulanların çevresinde uygun bir zemin bulmuş ve gelişmiştir. Her dilin, çeşitli toplum şartları içinde gelişen argo deyimleri türemiştir. “Argo”, Türkçemiz... Devamı »»»

AY « Toplum ve Toplum Yapısı

Günlük hayatımızda kullandığımız bir takvim, yılın on iki bölümünden, her biri. Bir yıl 30 ya da 31 gün olmak üzere 12 parçaya bölünmüştür. Bu on iki parçada her biri bir aylık zaman aralığını meydana getirir. Ayların takvim yılındaki sırasına göre sıra numaraları ve adları şunlardır : 1 - Ocak ,2 - Şubat, 3 - Mart, 4 - Nisan, 5 - Mayıs, 6 - Haziran, 7 - Temmuz, 8 - Ağustos, 9 - Eylül, 10 - Ekim, 11 - Kasım, 12 - Aralık Nisan, Haziran Eylül ve Kasım ayları 30 gün, Şubat ayı 28 gün (dört yılda bir 29 gün), öbür aylar 31 gündür. Ayların 30 ya da 31 gün çektiği, bir elin yumruğunu k... Devamı »»»

BARIŞ « Toplum ve Toplum Yapısı

Savaştan ve dargınlıktan uzak, dostluk ve anlaşma hislerinin egemen olduğu bir durum. Milletlerarası hukukta bir devletin, başka bir devletle savaş halinde olmaması anlamına gelir. Tarihin ilk zamanlarından beri milletler birbirleri ile yıpratıcı birçok savaşlar yapmışlar, buna rağmen devamlı bir barış kurmak amacı içinde teşebbüslerde bulunmuşlardır. Fakat milletlerin bir araya gelerek devamlı bir barış sağlamak için gayret saf etmeleri 1899 da Lahey'de toplanan barış konferanslarından sonra olmuştur. Milletlerarası anlaşmazlıkları barış yolu ile çözmek için çareler ariyam bu konferanslar s... Devamı »»»

BAŞLIK « Toplum ve Toplum Yapısı

Erkek ve kadınların başlarını örtmek için kullandıkları çeşitli şekilde örtüler. Bunlar her millete ve zamanlara göre değişmiş, çeşitli biçimler almışlardır. Başlıklar ,aynı zamanda bir milletin, bir sınıf halkın alâmeti olarak kullanıldığından, şekilleri gelenek halini almış, bir çok milletlerde bunlara dinî bir özellik verilmiştir. Bu sebepledir ki, başlıklar, milletlerde büyük bir devrim olmadıkça değişmemişlerdir. Sümerler’in, Asurlar’ın, Mısırlıların başlıkları yüzyıllarca devam etmiş o milletlerin birer alâmeti sayılacak şekilde belirli ve değişmez olmuştur. Türklerin Orta Asya'da giyd... Devamı »»»

BAYRAM « Toplum ve Toplum Yapısı

Bir dince ya da milletçe kutlu sayılan gün. Hep bir arada, sevinç içinde kutlanılan bayram, Türklerde daha çok İslâm dininin kabul edilmesinden sonra yerleşmiştir. Bu bakımdan, bugünkü müslüman Türklerde bayram denince, çoklukla öbür müslüman kavimlerle birlikte kutlanan Ramazan ve Kurban bayramları akla gelir. Fakat, bayram deyimi, bugün bazı büyük millî günler için de kullanılmaktadır. Bugün Türkiye'de, Ramazan ve Kurban bayramlarından başka kanunla bayram sayılan şu günler vardır: Cumhuriyet Bayramı: Cumhuriyetin 1923 te ilân edilmesi yıldönümlerine rastlayan bayram. 28 Ekim günü öğleden s... Devamı »»»

BEYİN TEMİZLİĞİ « Toplum ve Toplum Yapısı

İnsanların görüşlerini değiştirme işlemi. Bu deyim, önceleri, savaştaki esirlerin Batı dünyasına ait politik görüşlerinin değiştirilmesi için komünist idareciler tarafından kullanılmıştır. Bugün, daha geniş anlamda olmak üzere, bir savaş esirinin görüşünü değiştirmesi, kendisini esir edenlerin görüşlerini kabul etmesi, bir suçlunun işlediği suçu itiraf etmesi karşılıklarında kullanılmaktadır. Kanaat, görüşler ve şahsiyetin değişikliği ile ilgili bu durum, çoğu zaman, eziyet, kötü muamele, propaganda yolu ile insan ruhu ve bedeni üzerinde etki yapmakla sağlanmaktadır. ... Devamı »»»

BOŞ İNANLAR « Toplum ve Toplum Yapısı

İnsan topluluklarında yerleşmiş olan asılsız inanışlara “boş inanlar” adı verilir. Boş inanların eski deyimi Bâtıl itikatlaradır. Boş inanlar, ilkel toplumlardan başlayarak, zamanımızın en ileri toplumlarına kadar gelmiş olan ve bu toplumlarda halâ yer eden bir takım inanlardır. Bunların asıl sebepleri bilinmemekle beraber, eskiden kalma bir gelenek olarak, inanılmasına dikkat edilir. Bu inanlar, toplumlara göre değişmekle beraber, hemen bütün toplumlarda aynı özellikte olanlarına da rastlanmaktadır. Boş inanların kaynağını incelemek istersek, ilkel insan topluluklarına kadar inmemiz gerekme... Devamı »»»

BOŞANMA « Toplum ve Toplum Yapısı

Evlilik birliğini sona erdiren müessese. Aileyi ve toplumu çok yakından ilgilendiren bir konu olan boşanma, söz konusu olduğu devrin ve memleketin kurallarına göre, hâkimin hükmü, taraflardan birinin ya da ikisinin iradesi ile olur. Boşanma müessesesi, tarih içinde çeşitli sistemlerin zamanın ve toplumların ahlâkî ve dinî inanışlarına göre çeşitli şekiller göstermiştir. İlk çağlarda, çoklukla zina ve kadının çocuk doğurmaması hallerinde yapılabilen ve sadece erkeğe verilen bir hak durumunda idi. Roma'nın ilk beş yüz yıllık devrinde, kutsal bir müessese olarak bilinen evliliğin boşanma ile so... Devamı »»»

BİRLİK « Toplum ve Toplum Yapısı

Birden fazla derneğin aralarında birleşerek kurdukları organ. Sendikalar , dernekler, esnaf dernekleri, kooperatifler gibi. ... Devamı »»»

CEMRE « Toplum ve Toplum Yapısı

Baharın başlamasına yakın, ilkin havada, sonra suda, en sonra da toprakta, altışar gün ara ile meydana geldiği kabul edilen sıcaklık yükselişi. 19-20 Şubat ta birinci cemre havaya, 26 - 27 Şubatta ikinci cemre suya, 5-6 Mart'ta üçüncü cemre toprağa düşer. Böylece bu tarihlerde ilkin havanın, sonra suyun, en sonra toprağın ısındığı kabul edilirdi. Cemre düşmesi tabirine, çeşitli söylentiler karışmaktadır. Bunlardan birine göre, göçebe Araplar, birbiri içine girme üç ağıl yaparlar, bunlardan birine büyük baş hayvanları, ortadakine küçükbaş hayvanları koyarlar, en iç bölümünde de kendileri oturu... Devamı »»»

ÇADIR « Toplum ve Toplum Yapısı

Göçebelerin seferde bulunan askerlerin, ya da çeşitli işlerde çalışan işçilerini sığınmaları için kalın bezden ya da deri, keçe, kıl dokudan yapılmış barınaklara verilen ad. Çadırların çeşitli şekilleri olabildiği gibi, Doğu ve Batı medeniyetlerinde kullanılmış olmalarına göre de çeşitleri ve farkları vardır. Çadır, en eski zamanlardan beri, halk tarafından bir barınak olarak kullanılagelmiştir. Özellikle ilk medeniyetlerde, orta ve yakın çağlarda en önemli barınaklardan biri olarak kullanılmıştır. Bu bakımdan çadır, çoklukla o toplumun çağdaş medeniyet seviyesindeki durumunu gösteren bir öne... Devamı »»»

ÇARŞAF « Toplum ve Toplum Yapısı

Eskiden kadınlarımızın sokağa çıkarken büründükleri örtü. Dokuma, türlü cins ipekli kumaştan ya da yünlüden yapılan çarşafın rengi çoklukla siyahtır. Kolsuz dört köşe geniş bir örtü halindedir. Çarşafların “dolma”, “torba”, denen ve yalnız belden bir kuşakla bağlananları olduğu gibi eteklik ve pelerinleri ayrı ve birer kostüm halinde bulunanları da vardır. Kadınların sokağa çıkarken giymiş oldukları çarşaf ilkel bir örtünme vasıtasıdır. Türk kadınına medeni dünya ile eşit haklar verildikten sonra giyilmez olmuştur. ... Devamı »»»

ÇATAL « Toplum ve Toplum Yapısı

Yemek yerken kullanılan ve çoklukla dört dişi bulunan madenî âlet. Ortaçağa kadar bilinmeyen çatal, ilkin Avrupa saraylarında kullanılmağa başlanmış, daha sonraları genelleşerek, herkesin yemek sırasında kutlandığı bir vasıta haline gelmiştir.Çatal bugün medenî sofralarda, kaşık ve bıçakla birlikte kullanılan sıhhî bir yemek yeme vasıtasıdır. ... Devamı »»»

ÇEŞME « Toplum ve Toplum Yapısı

Şehir, kasaba ve köylerde, evlere basınçlı su verilmediği devirlerde, halkın içecek ve kullanılacak su ihtiyacını karşılamak için meydana getirilmiş araçlara verilen ad. Çeşmeler genellikle bulundukları sokağın bütün evlerinin kullanma suyu ihtiyacını giderdiği gibi, birçok çeşmelerin suyu içmek içinde kullanılırdı. Çeşmeler, birer sosyal hizmet ve yardım eseri olarak meydana getirilmiştir. Bir küçük su deposu, bir musluk ve bir yalaktan meydana gelmiş gibi görünen çeşmeler, gerçekte, büyük bir para harcamayı gerektiren kuruluşlardır. Belli bir kaynak yerinden suyun, çeşmenin yapılacağı yer... Devamı »»»

DEMAGOJİ « Toplum ve Toplum Yapısı

Bir topluluğun duygularını benimser görünmek suretiyle onun kapılganlığından faydalanarak kendi dâvasını yürütme yolu. ... Devamı »»»

DEVRİM « Toplum ve Toplum Yapısı

Bir toplumda pek kısa bir zaman içinde meydana gelen temelli ve önemli değişiklik. Devrimlerin olması siyasî, iktisadî, toplumsal şartlara bağlıdır. Bir toplumdaki düzenlerin, çağın anlayışı ile bağdaşamadığı zamanlarda, ya bir siyasi kurum ve şahıs tarafından meydana gelir, ya da çeşitli toplumsal hareketler sonucu belirir. Fakat, toplumda, pek kısa zamanda meydana gelen temelli bir değişiklik olmasına rağmen devrimlerin, ihtilâl gibi yıkıcı bir özelliği yoktur; daima yapıcı hareket halinde belirir. Çeşitli toplumlarda, çeşitli zamanlarda birçok devrimler olagelmiştir. Bu devrimlerin en güze... Devamı »»»

DEVRİMLERİMİZ « Toplum ve Toplum Yapısı

Kurtuluş Savaşından sonra, Türk toplumunun, çağdaş medeniyet seviyesine ulaşması için Atatürk'ün önderliği altında yapılan devrim hareketleri. Türk milleti, Kurtuluş Savaşı ile millî bir devlet kurmuştu. Bu devletin, her yönden medenî devletler seviyesine çıkarılmasını ülkü olarak alıyordu. Bu iş için eski müesseselerde canlılıklarını kaybetmiş olan gelenekleri bırakarak, bunların yerine millî bünyeye uygun, medeniyet dünyasının ortak bulunduğu müesseseleri almak suretiyle yeni millî gelenekler kurmak gerekiyordu. Bu düşünce ile, değişiklikler yapmak suretiyle Anayasa. 1928 yılında tam anl... Devamı »»»

DRAHOMA « Toplum ve Toplum Yapısı

Rum ve Hıristiyan ailelerde, güveyine gelin tarafından verilen mal ya da para. Bu gelenekle, erkeğe sermaye olabilecek böyle bir drahoması olmayan fakir kızların evlenmesi çoklukla güç bir meseledir. ... Devamı »»»

FERDİYETÇİLİK « Toplum ve Toplum Yapısı

Topluluğu bırakıp ferdi (bireyi) amaç alan ve ona büyük önem veren sosyoloji mesleği, bireycilik. ... Devamı »»»

FAL « Toplum ve Toplum Yapısı

Çeşitli vasıtalarla, sözde geleceği bilmek, kayıptan haber vermek, talihi anlayabilmek işi. İnsanlar, gelecekle ilgili haberleri daha önceden bilebilmek, buna göre davranışlarını ayarlayabilmek için, bu konuda, insanlığın başlangıcından beri çok çalışmışlardır. Bu bilebilmek isteğinin yanı sıra, toplumun da verdiği zorunluluklar sonucu, özellikle ilkel çağlarda, falcılık, sihirbazlık, insan toplumlarının, önemli bir yaşama şartı halinde yer alınıştır. Bugün için bu yaşama şartı kalmamış olmakla beraber, falcılık geri kalmış ülkelerden medenî ülkelere kadar, seyrini ve şeklini değiştiren bir ö... Devamı »»»

FEMİNİZM « Toplum ve Toplum Yapısı

Toplum hayatında kadının haklarını çoğaltmak ve erkeklerinkine eşit kılmak amacını güden bir akım. İlk feminist fikirler. XVIII. yüzyılda Fransada ortaya çıkmıştır. Büyük Fransız ihtilâli sırasında Fransız düşünürleri ve Fransız kadın yazarları tarafından desteklenen bu hareket sonucu. 1791 de “Vatandaş Kadın Haklarının ilânı” adlı ünlü eser yayınlamıştır. Fakat. Kadınlara toplum hayatında, erkeklerle eşik haklar verilmesi, yapılan çeşitli hareketlere rağmen, bir sonuca varamamıştır. Fakat bu hareket durmamış. Avrupa'nın çeşitli memleketlerinde, zaman, zaman kadınlara, toplum hayatında bazı h... Devamı »»»

FOLKLOR « Toplum ve Toplum Yapısı

Halk bilgisi anlamına gelen bir deyim. Bir memleket halkının geleneklerinden, mesellerinden, türkülerinden, batıl inanışlarından, oyunlarından, bilmecelerinden ve bunlara benzer özelliklerinden meydana gelir. Folklor kelimesi, iki ayrı kelimeden meydana gelmiştir. Bunlar, ingilizce “ilim” anlamına gelen lore kelimeleridir. Folklor, bugün bir memleketin ananelerini, efsanelerini ve halk danslarını ifade etmek üzere kullanılır. Tabiri, 1846 da W. J. Thoms adında bir İngiliz halka ait antika eserleri ifade maksadıyla icat etmiştir. Zamanla çeşitli memleketlerde şehirlerin tesirinden uzak, halkın... Devamı »»»

FORUM « Toplum ve Toplum Yapısı

Eskiden Roma şehirlerinde, özellikle Roma'da topluma ait işleri tartışmak için halkın toplandığı meydan. Önceleri çarşı vazifesine göre bu meydanlar, sonraları, yalnız bu çeşit toplantılar için kullanılmıştır. Burada nutuk verecek ve her hangi konuda konuşacak hatipler için kürsüler kurulur ve çeşitli memleket işleri hakkında kararlar verilirdi. Forumlar, daha sonraları, halk için bir gezinti ve eğlence yeri olarak da kullanılmış ve dinî törenlerin halka verilen ziyafetlerin, çeşitli şenlik ve oyunların yapıldığı yerler olmuştur.... Devamı »»»

GAZETE « Toplum ve Toplum Yapısı

Belirli zamanlarda, günlük, haftalık onbeş günlük, aylık olarak çıkan, her türlü haberlerle birlikte, iktisadî edebî, ilmî fikir ve bilgileri yaymayı amaç edinen çok sayfalı, büyük boyda basılı kâğıt. Gazeteler, bugün medenî dünyada, önemli yeri olan yayın organları halindedir. Sayıları yüzbinlere varan gazeteleri çok kısa zamanlarda, hemen birkaç saat içinde basabilmek ve yayabilmek imkânlarının gelişmesi ve artması, bu önemi arttıran sebeplerdendir. Sabah ve akşamları, verilen çeşitli bilgilerin yanında günün en son haberlerini de vererek, halk efkârında önemli. bir bir vazife gören gazetel... Devamı »»»

GÖÇLER « Toplum ve Toplum Yapısı

Bir kişinin, bir ailenin, bir toplumun bulundukları yeri (ev, şehir, bölge, yurt) terk ederek başka yerlere gitmeleri, yerleşmeleri. Göçlerin, çeşitli sebepleri vardır. Kişilerin ve ailelerin yerlerini değiştirmeleri çoklukla Özel sebeplerle ilgilidir. Fakat toplumların yaptığı büyük göçler, tarihin konusu içine giren ve etkileri büyük olan göçlerdir. Toplumların yaptığı büyük göçlerin başlıca sebepleri şunlardır: 1 - Bir toplumun bulunduğu bölgenin iklim şartlarının değişmesi sonucu, buralarda ilkel bir hayat yaşayan insanların, artık yaşamalarına uygun şartların kalmaması, 2 - Bazı b... Devamı »»»

GREV « Toplum ve Toplum Yapısı

Önceden kararlaştırılmak suretiyle toplu bir halde işin bırakılması. İş yerinin terk edilmesi. Grev, bir iş yerinde meydana gelebileceği gibi, birçok iş yerlerinde birden meydana gelebilir. Greve katılanlar ya iş yerine hiç gelmezler, ya da geldikleri halde çalışmazlar. Grevlerin birçok sebepleri arasında başlıcaların dan biri, işçilerle işverenler arasında çıkan çeşitli anlaşmazlıkların, işe devam etmeme tehdidi ile işçilerin lehine çözülebilmesini sağlamaktadır. Bazı ülkelerde, işçi ve işverenler arsındaki münasebetleri düzenleyen kanunlar arasında, grevin de mümkün olabileceği kabul edil... Devamı »»»

HARAÇ « Toplum ve Toplum Yapısı

Kelime anlamı olarak, zor altında toprağın ürününden ya da çalışan kölelerin emeğinden alınan (şey). Sonraları, toprak mülkiyeti sebebi ile devletçe, toprak sahiplerinden alınan vergi anlamına gelmiştir. Dinî anlamda ise, Müslüman olmayanların ödemekle zorunlu oldukları vergi anlamında kullanılmıştır. Osmanlı İmparatorluğu’nda bu anlamda kullanılan haraç, İki türlüdür. Biri, insanların şahsından alınan “Harac-ı ruus” ya da ”baş vergisi” dir. Buna “cizye” . Öbürü “Harac-ı arazi” yani “toprak vergisi” dir. Haraç vermek zorunda olan Müslümanlığı kabul edince, cizye ödemekten kurtulurdu, fakat to... Devamı »»»

HIDIRRELLEZ « Toplum ve Toplum Yapısı

Mayısın altısına rastlayan gün. Doğuda, ölümsüz olduklarına inanılan Peygamber Hızır ile Peygamber İlyas'ın buluştukları gün olduğuna inanılan bu günde, Müslüman halk, bir bahar bayramı havası içinde açık yerlerde, kırlarda eğlenerek gününü geçirir. Hıdrellez günü, Hıristiyanlarca da kutlanır. Onlardaki adı “Saint Georges yortusu” dur. ... Devamı »»»

IRK « Toplum ve Toplum Yapısı

İnsan türünün belli başlı ve devamlı çeşitlerinden her biri. Yeryüzünde yaşayan insanlar, çok çeşitlilik gösterirler. Fakat bu çeşitlilik içinde, belli başlı ve devamlı eş özellikler taşıyanlarını, belli gruplar içinde toplamak mümkün olmuştur. Devamlı ve eş özellikler olarak, ilkin, aynı coğrafya bölgeleri içinde yaşayan insanları, aynı gruplar altında toplamak düşüncesinden hareket edilmiştir. Fakat, bu ayrıntının, gerçek bir gruplaşmaya pek yardım edemeyeceği anlaşıldığından, devamlı ve eş özellikler olarak, derinin, saçların, gözlerin renkleri, başın biçimi, yüzdeki çizgiler, vücudun çe... Devamı »»»

LİNÇ « Toplum ve Toplum Yapısı

Halkın, önüne geçilmez bir coşkunlukla ve önüne rasgele geçen şeylerle bir suçluyu ya da suçlu sandığı birim öldürmesi. ... Devamı »»»

KANUN « Toplum ve Toplum Yapısı

Yaşama organı tarafından, belirli şekillere uyularak düzenlenen ve yürürlüğe girmesinden itibaren toplum için uyulması gerekli ve zorunlu olan genel, soyut ve devamlı kuralları ihtiva eden tasarruf. Kanunlar, ilgili oldukları işlerin özelliğine göre çeşitli adlar alırsa da genel bakımdan şu bölümlere ayrılırlar: 1 - Anayasa kanunları : Bu kanunlar, devletin şeklini, yürütme, yaşama ve yargı erklerinin durumunu bildiren, çıkarılacak öbür kanunların da uyulması gereken bir kanundur. 2 - Malî Kanunlar : Malî hukukla ilgili kanunlardır. Vergi, Barem, Muhasebe-i Umumiye, Emeklilik Kanunları gi... Devamı »»»

MİLLET « Toplum ve Toplum Yapısı

Dil, kültür, duygu, ülkü ve düşünce birliği ile birbirine bağlı vatanları bir olan, beraber yaşamak için aynı duyguyu taşıyan insanların meydana getirdiği sosyal ve siyasî bir topluluk. Milleti, eskiden meydana getiren şartlar arasında, toprak birliği, ırk birliği dil birliği, din birliği yer alırdı. Fakat tarih boyunca bu şartların birini ya da tümünü üzerinde toplayan insan topluluklarının bugünkü millet kavramını tam karşılayabildikleri görülmemiştir. Bu şartların her biri de, ayrı ayrı var olduklarından, milletin meydana gelmesinde rol oynamaz. Toprak birligi şartının kaybolması halinde, ... Devamı »»»

MEDENİYET « Toplum ve Toplum Yapısı

Bir toplumdaki dil ve yazı sistemleri, besin ve mesken şekilleri, teknik ve endüstri durumları, sanat, din ve aile şekillerine kadar bütün sosyal kurumların birbirine bağlı ve ahenkli sistemine verilen ad. Böylece en geniş anlamı ile medeniyet, bir kavmin, bir toplumun en ilkelinden en evrimleşmiş olanına kadar bütün inançlarını ve fikirlerini, siyaset, din ve ekonomi kurumlarını, ahlâk kurallarını, makinelerini, bilim ve felsefesini, toplu olarak anlatmaya yarayan bir deyimdir. Bu geniş anlamı içinde bir millet ya da bir toplum için “medenî bir toplum”, “medenî bir millet” ifadelerini kullan... Devamı »»»

PARA « Toplum ve Toplum Yapısı

Eşyanın değişiminde müşterek ölçü işi gören bir servet. Eşyanın eşya ile değiştirilerek kullanıldığı ilkel topluluklardan sonra, toplulukların daha medenî olmaları, iş bölümlerinin artmasıyla, para bir değişim vasıtası olarak kullanılmağa başlanmıştır. İlkin, dinî bir kutsallık içinde başlamış değişim vasıtası olarak da fil dişi, sihir etkileri taşıdıklarına inanılan taş parçaları kullanılmıştır. Para, sihirli özelliklerinden kurtulduktan sonra kurşun, kalay, bakır, gümüş, altın gibi madenlerden yapılmağa başlanmıştır. Maden para, ilk zamanlarda külçe halinde kullanılmış, sonraları belli bir... Devamı »»»

REFERANDUM « Toplum ve Toplum Yapısı

Bütün halkın, bir mesele üzerindeki oyunu toplamaya verilen ad, halkoyu. Çeşitli siyasî, sosyal sebepler karşısında başvurulan bir halk oylamasıdır. Her hangi bir coğrafya bölgesinin, çevresinde bulunan ülkelerden hangisine ait olacağının barış yolu ile çözülmesi esas olarak alındığı hallerde o bölge halkının oyuna başvurulduğu gibi, bir rejim değişikliğinin bir anayasa değişiklinin sonucunu anlayabilmek için halkoyuna başvurulur. Türkiye'de referandum, 9 Temmuz 1961 günü, değiştirilmiş olan Anayasamızın vatandaş çoğunluğu tarafından benimsenip benimsenmediğini anlayabilmek için yapılmıştır. ... Devamı »»»

ŞEHİR « Toplum ve Toplum Yapısı

İnsanların oturduğu, birçok sokaklı ve birçok evli yerlerin en büyüğü. Türkiye'de, insanların barındığı alanlar, barındırılan insan sayısına göre, “köy” “kasaba” ve “şehir” bölünmesine uğramıştır. Nüfusları 150 - 2.000 arasında olan yerlere “köy” denilmektedir. Nüfusları 2.000 25.000 arasında olanlara “kasaba”, 25.000 den fazla olanlara “şehir” adı verilmektedir. Türkiye'de, nüfusu 50 - 100 bin arasında olan şehirler şunlardır : Sivas (93.849), Erzurum (91.196), Samsun (87.311), Malatya (84.162), Diyarbakır (80.645), Adapazarı (73.705) İzmit (80.160), Mersin (68.574), İskenderun (62.342), ... Devamı »»»

SİGORTA « Toplum ve Toplum Yapısı

Bir şeyin, ya da bir kimsenin kazaya uğraması ihtimaline karşı, böyle bir hal olduğunda ,bir tazminat alınabilmesi için, önceden alınan tedbirlere verilen ad. Sigortalar, gerek olarak, zorunlu ve sorunsuz sigortalar olmak üzere ikiye ayrılırlar. Zorunlu sigortalar, Ticaret Kanununda sözü edilen sigortalardır. Sigorta işleminin olabilmesi için tarafların belli şartlar içinde anlaşmaya varmaları gereklidir. Bu sigortalar, ya bir malın kara, hava ve denizde nakline ya çeşitli kazalara karşı (yangın, sel felâketi, v.b.) emniyette olması için yapılır. Burada önemli olan, bir kaza sonucu yok olan ... Devamı »»»