Nedir
SAKIZ « Türkiye Coğrafyası
Kayseri iline bağlı bir ilçe. Yüzölçümü 1.300 kilometrekare, nüfusu 21.150 dir. Yüzeyi, genel olarak, tatlı meyilli, çıplak sırtlardan ve düzlük alanlardan ibarettir. Halkının başlıca geçim kaynağı tahıl ekimi ve hayvancılıktır. Merkezi, 1.610 nüfuslu Köy yeri kasabasıdır.
SES « Fizik
Cisimlerin titreşiminden meydana gelen fiziksel bir olay. Fakat sıvı, katı , gaz cisimlerinin titreşimlerinin ses olabilmesi için, bu titreşimlerin saniyede 20 den 20.000 e kadar olması gereklidir. Ses titreşimleri, havaya çarpınca, suya atılan bir taşın meydana getirdiği halkalar gibi, havada her yönde ilerleyen titreşimler meydana getirir. Böylece ses, havada “ses dalgaları” halinde yayılır. Ses dalgaları, kulağımıza gelirler. Kulak zarında da aynı titreşimleri meydana getirerek sesi duyma olayı meydana gelmiş olur.
Sesin, ses dalgaları halinde yayılması, ışık kadar olmasa bile (ışık saniyede 300.000 kilometre hızla gider), hızı oldukça fazladır. Saniyede 331 metre gider.
Sesin başlıca üç özelliği vardır : a - Şiddeti (sesi meydana getiren titreşimlerin büyüklüğüne, ses kaynağından olan uzaklığa bağlıdır), b - Yüksekliği (saniyedeki titreşim sayısına bağlıdır; titreşim ne kadar çok olursa, ses o kadar ince olur), c - Tonu (aynı yükseklik ve aynı şiddetteki sesleri birbirinden ayırt etmemize yarayan özellikleridir; titreşen maddenin cinsine göre değişir). Ses titreşimlerinin, belirli bir zaman aralığında eşit olması, “gürültü” yü meydana getirir. Belirli bir armoni içinde karışan ses dalgaları ise müziği meydana getirir.
KULAK « Biyoloji
İşitme duyusu organı. Dış kulak, orta kulak ve iç kulak olmak üzere üç bölümünden meydana gelmiştir.
Dışkulak, sesleri toplayıp ortakulağa gönderme işini yapan bölümdür. Bu bölümün, a - Kulak kepçesi, b - Dışkulak yolu olmak üzere iki parçası vardır.
Kulak kepçesi, başın yanlarında çene oynağının arkasında, geniş, kıkırdak ve deriden meydana gelmiş, üzeri girintili çıkıntılı bir yaprak gibidir. Büyüklüğü herkese göre değişir. Bir delikle, kafanın içine doğru, dışkulak yoluna açılır.
Dışkulak yolu dıştan içe, biraz da arkadan öne bir doğrultudur. İçe doğru, “timpan zarı” ile kapalı olarak sonlanır. Bu zar, ortakulakla dışkulak yolu arasındadır. Uzuluğu 2,5 santımtre kadardır. Dış bölümü kıkırdak, kemikten yapılmıştır.
Ortakulak, dışkulak yolu ile timpan zarın gelen ses titreşimlerini, içindeki kemikçiklerle içkulağa ulaşır. Ortakulağın üç parçası vardır: a - Timpan boşluğu b — Eustaohi borusu, c - Antrüm ve mastoid hücreleri
Timpan boşluğu, dış kulağa doğru timpan ile sınırlanmıştır. Öbür duvarları kemikten yapılmıştır. Timpan boşluğu İçinde, “çekiç”, “örs” ve “üzengi” kemikleri yer alır. Çekiç, kemik: bir başçığı, bir sapı, bir boynu vardır. Başı örs kemikle eklem yapar, sapı timpan sarının özel dokusu içindedir. Örs kemik : îki köklü azı dişine benzer, iki kolu bir cismi vardır. Cisimde çekiç kemiğin başı ile eklem yapan bir çukurcuk bulunur, kollarından uzunu içe doğru kıvrılarak üzengi kemikle eklem yapar. Üzengi kemik : en içte olanıdır. Üzengiye benzer, bir başçığı bir tabanı iki de kolu vardır. Başçık örs kemiğin uzun kolu ile eklem yapar. Tabanı timpanın iç duvarındaki oval pencereye uyar.
Eustachi borusu, timpanın ön duvarı ile yutağın yan duvarı arasında dört santimetre uzunluğunda kemik ve kıkırdaktan yapılı içi mukoza ile örtülü bir borudur.
Şakak kemiğinin mastoid çıkıntısı içinden en önemli boşluk antrumdur. Bunu mastoid mağrası da denir. İçi mukoza ile uzar. Ortakulak hasta olduğu zaman hastalığın antrum'a kolayca geçmesi bu sebeptendir.
îçkulak, şakak kemiğinin kaya parçası içindedir. İşitme ve denge ile ilgili bölümdedir. Kemik ve zar labirent isimli iki kısma ayrılır. Kemik labirent: zar-labirent çevresinde bir kemik kapsülüdür. Başlıca, vestibul ,yarım daire kanallar, koklea bölümlerine ayrılır. Vestibul: altı duvarlı kemikten bir boşluktur. Dış duvarının üst bölümü oval pencere, alt bölümü yuvarlak pencere ile komşudur. Üst ve arka duvarına yarım daire kanallar açılır. Ön duvarının alt bölümünde kokleanın vestibula açılan deliği bulunur. Yarım daire kanallar : üst, arka, yan kanallar olmak üzere sayıları üçtür. Hepsi vestibula açılırlar, denge işiyle ilgilidirler. Koklea: salyongoz kabuğu görünüşünde kemik bir yapıdır. Ortasında modiolus isminde kemikten konik bir çekirdekle, bunu iki buçuk defa saranı kokleanın spiral kanalı isim ü bir kemik boru ve kokleanın spiral kanalını ikiye bölen spiral bir kemik levhadan yapılıdır, içinde işitmenin alıcı organı bulunur. Kokleanın tabanı iç kulak yolunun dibine uyar. işitme siniri iplikleri buradaki deliklerden çıkarak işitme izlemini beyne götürürler. Zar labirent: kemik labirentin boşluğu içindediı. Biçimi az çok ona uygundur. Zar labirentin, kırbacok, kesecik, yarım daire boruları gibi denge bölümü vardır. Denge ile ilgili olan kırbacık, kesecik, vesüıbül içindedir. Yarım daire borular: yarım daire kanallar içinde bulunur. Zar labirentin işitme bölümü olan koklea borusu koklea kanalı içindedir, işitme duyusunun esas alıcı organı olan korti organı koklea borusunun iç yüzeyinde bulunur, işitme siniri alıcı hücreleri bu organdadır. Kemik labirent ile zar labirent arasında perilenfa ve zar labirentin içinde endolenfa denen sıvılar bulunur.
İşitmenin oluşu : Dışkulak yolu ile timpan zarına gelen ve çarpan ses titreşimleri, kemliklerle vestibul penceresine kadar gelir. Bu titreşimler, buradan perilenfaya geçer. Zar labirent ile kemik labirent arasındaki boşluğu dolduran bu sıvı, ütregimlerden etkilenince, bu titreşimler, zar labirentteki endonlenfaya geçer. Endonlenf anın titreşiminden de bu aradaki titrek tüylü hücreler etkilenerek izlenimlerini işitme ve denge sinirine iletirler. Onlar da işitme merkezinin bulunduğu beyindeki ve beyincikteki merkezlerine bu iztanimleri götürürler.
BUCAK « Türkiye Coğrafyası
Burdur iline bağlı bir ilçe. İlçenin yüzölçümü 1.415 kilometrekare, nüfusu 32.193 dür. Burdur’un güneydoğusunda bulunan ilçenin yüzeyi çoklukla arızalı ve az nispette düz ovalardan ibarettir. Tahıl, tütün , pamuk , pancar yetiştirilmesi önemlidir.
İlçenin merkezi olan Bucak kasabası, 8.788 nüfusludur.
BALA « Türkiye Coğrafyası
Ankara'ya bağlı bir ilçe, yüzölçümü 2.868 kilometrekare, nüfusu 38.028 dir.
Ankara'nın ortasında bulunan ilçenin yüzeyi genel olarak tatlı meyilli yamaçlarla düz alanlardan ibarettir. Bu alanlar , bilhassa geniş miktarda arpa ve buğday ekimine elverişlidir.
İlçenin merkezi olan Balâ kasabası, 3.130 nüfuslu bir kasabadır. Halkı genel olarak çiftçilikle ve ziraat ürünlerini Ankara şehrinde satmakla geçinir.
ÜRE « İnsan
Azotlu besinlerin vücutta yanmasıyla meydana gelen ve erimiş bir halde idrarda bulunan, idrarla dışarı atılan bir madde. Ürenin idrarla dışarı çıkmayıp kanda birikmesi haline de “üremi” adı verilir.
