LOZAN BARIŞ ANTLAŞMASI
LOZAN BARIŞ ANTLAŞMASI « Tarih
Türk Kurtuluş savaşı’nın sonunda imza edilen antlaşma (24 Temmuz 1923) .Büyük Türk zaferinin Anadolu'yu düşman ordularından temizlemesi ve Mudanya mütarekesinin İstanbul ile Trakya'da Türk idaresinin kurulmasını sağlanması üzerine itilâf devletleri Türk barış antlaşmasının Lozan'da toplanacak bir konferansta görüşülmesini kabul ettiler ve 23 Ekim 1922 de Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükümetini bu konferansa çağırdılar.Konferans 20 Kasım 1922 de toplandı. Bu konferansa, Türkiye'den başka İngiltere, Fransa, İtalya, Yunanistan ve Yugoslavya ve Boğazlarla ilgili konular üzerinde konuşulduğu vakit Sovyet Rusya ve Bulgaristan katıldılar.Lozan konferansına katılan her devlet en güvendiği adamlarını göndermişti. Türkiye Büyük Millet Meclisi'ni Birinci İnönü'nde, İkinci İnönü'nde, Sakarya'da ve Büyük Taarruz'da batı cephesi komutanlığını ve zaferden sonra da Mudanya mütarekesinde Türk murahhas heyetinin başkanlığını yapmış olan İsmet Paşa; İngiltere'yi, evvelce Hindistan'da kral naipliği yapmış ve Doğu işlerinde kuvvetli bir uzman sayılan Hariciye Nazırı Lord Gürzon, Fransa'yı Roma büyük elçisi Barer, Yunanistan'ı Venizelos temsil ediyorlardı.Bu delegelerin yanlarında ayrıca kuvvetli diplomatlar ve türlü meselelerin teknik uzmanları vardı.
Konferans üç önemli konuyu çözmek zorunda idi. Birincisi Türk - Yunan barışının esaslarını sağlamak; ikincisi Osmanlı devletinin tarihe karıştığını kabul ederek yeni Türk Devletini ve dâvasını tanımak; üçüncüsü de Osmanlı İmparatorluğu’nun Türkler adına yabancılara vermiş olduğu imtiyazları tasfiye etmek.
Türk murahhas heyetinin elinde sağlam bir program vardı. Bu program İstiklâl Savaşının ve yeni Türk devletinin temeli olmuştu. Misak-ı Milli vatan topraklarının tam dokunulmazlığı ve bu toprakların üzerinde yaşayan Türk milletinin kayıtsız şartsız olarak istiklâlinin tanınması. İtilâf devletlerinin müşterek bir programı yoktu. Fakat üzerinde birleştikleri müşterek menfaatler vardı. Osmanlı devletinden elde etmiş oldukları her türlü imtiyazları ve en çok kapitülasyonları ne pahasına olursa olsun korumak istiyorlardı.
Konuların önemli oluşu, tarafların programları arasında derin farklar bulunuşu konferans görüşmelerinin çetin olmasına sebep oldu. Her ne kadar birçok noktalarda fikir birliği sağlandı ise de meselâ; kapitülâsyonlarda, İstanbul'un müttefiklerce boşaltılmasında, Irak ile sınırımızın saptanmasında müttefikler Türk tezini kabul etmek istemediler. Bunun üzerine konferans çıkmaza girdi (4 Şubat 1923). Delegeler memleketlerine döndüler, fakat bir süre sonra müttefiklerin ricası üzerine konferans tekrar toplandı.
İkinci Lozan konferansı üç ay sürdü. Müttefik devletler bazı murahhasları değiştirmişlerdi. İsmet Paşa ile yeni murahhas heyetleri reisleri bütün konuları tekrar gözden geçirerek Lozan antlaşmasının esaslarını kabul ettiler ve 24 Temmuzda bu antlaşmayı imzaladılar.Antlaşmanın başlıca hükümleri şunlardır :Trakya sınırı, Mudanya mütarekesiyle saptandığı şekilde kalacak.Bozcaada ve İmroz Türkiye'ye verilecek; Midilli, Sakız, Susam Yunanlılara bırakılacak fakat askersiz hale getirilecek.Türkiye'deki Rumlar ile Yunanistan'daki Türkler mübadele edilecekler “Batı Trakya Türkleri ile İstanbul Rumları bu mübadeleden istisna edilecekler.”
Yunanistan savaş tazminatı yerine Karaağacı Türkiye'ye verecek. Boğazlar, savaş tehlikesi karşısında ya da Türkiye'nin savaşa girmesi takdirinde, silahlandırılabilecekti. Yabancı gemilerinin, barış ve savaş halinde, Boğazlardan nasıl geçebilecekleri belirtilmekte idi. Boğazlar komisyonu Boğazları geçecek gemilerle ilgili olacak ve her yıl Miletler Cemiyetine rapor verecekti.Suriye sınırı Ankara itilâf namesi ile saplandığı gibi kalıyordu.Kapitülâsyonlar kalkıyordu.Konferansın çözemediği iki konu, Fransızlarla aramızdaki borçlar meselesi ve İngilizlerle Irak sınırının belirtilmesi idi. Bu konuların konferanstan sonra hali üzerinde fikir birliği yapılmıştı.
