HUN İMPARATOLUĞU
HUN İMPARATOLUĞU « Tarih
Hun Türklerinin kurduğu imparatorluk. Bu imparatorluk, Orta Asya'daki Hun imparatorluğu ve Batı Hun İmparatorluğu olmak üzere iki ayrı kuruluş halinde incelenir.
ORTA ASYADAKİ HUN İMPARATORLUĞU
Anayurttaki Türk devletlerinin tarihçe bilinen en eskisidir. Kuraklık yüzünden Ana yurttan daha elverişli ülkelere göç eden Türklerin Anayurdun doğusundaki Orhon ve Selanga nehirleri dolaylarında toplanmaları ve Çin'in kuzeyine doğru yayılarak kuvvetli bir devlet kurmaları ile Hun İmparatorluğu kurulmuştur. Çinlilerin “Hiyong-Nu” dedikleri Hun-Türk İmparatorluğu’nun nez aman kurulduğu kesin olarak bilinmemektedir. Hunlar hakkındaki kesim bilgi, M.Ö. III. yüzyılda başlar. Bu Yüzyılda Hunlar Çin'e doğru ardı arkası kesilmeyen akınlarda bulunmuşlar, bu sebeple Çin seddi'nin yapılmasına yol açmıştır .Hunların bilinen ilk hükümdarı Teomandır. Çin'e pek çok akınlar yapmış olan Teoman'dan sonra yerine oğlu Mete (M.Ö. 209 - 174) geçmiştir. Mete, büyük bir imparatorluk kurmayı başarmış, imparatorluğunun sınırlarını. Büyük Okyanus kıyılarından, Hazar denizi kıyılarına kadar genişletmiştir.
Mete'den sonra gelen hükümdarlar, yüz yıl kadar bu devleti kuvvetli olarak devam ettirmişler, Çinlilerle savaşlar yaparak her defasında başarı kazanmışlardır. Fakat, M.Ö. 60 yıllarına doğru Hunlar arasında iç savaşlar başlamıştır. Bu savaşlar sonucu Hun imparatorluğu Kuzey Hunları, Çin şeddi yöresinde oturanlar Güney Hunları olmak üzere tilkiye bölmüşlerdir.
Çok geçmeden Çin'i boyunduruğuna girmişler; Kuzey Hunları da, devam eden Çin saldırıları üzerine batıya çekilerek Seyhun ve Ural bölgelerine yerleşmişlerdir.
BATI HUN İMPARATORLUĞU
Batıya göç etmiş olan Kuzey Hunları, daha sonraları Hazar denizi ve Volga dolaylarına kadar yayılmışlar; IV.yüzyılın son yarısında da doğudan gelen yeni göç dalgaları ile Alan'ları önlerine katarak batıya doğru yürüyüşe geçmişlerdir. Balamir adlı hükümdarlarının yönetiminde Dinyeper suyunu geçen Hunlar, Ostrogatlarla savaşa girişerek onları yenilgiye uğratmışlar, Germen soyundan bir çok kavimleri boyunduruklarına almışlardır. Hunların bu büyük akınları karşısında “Kavimler göçü” denen önemli olay meydana gelmiş, Hunlar bu günkü Macaristan dolaylarında yerleşerek Orta Avrupa’nın en kuvvetli devleti durumuna gelmişlerdir.
Batı Hun devleti'nin asıl kudreti ünlü Hun hükümdarı Attilâ'nın (400 -453) hükümdarlığı sırasındadır. Attilâ, kendine bağlı ulusları sıkı bir şekilde idaresine aldıktan sonra doğuya, batıya ve Roma'ya doğru geniş ölçüde hareketlere geçmiş, Hun İmparatorluğu'nu önüne geçilmez kudretli bir devlet haline getirmiştir.
Attilâ'nın ölümünden sonra yerine geçen hükümdarlar, imparatorluğun eski kudretini devam ettirememişler, son Hun hükümdarı Cengiz'in 468 de ölümünden sonra da imparatorluk tamamen dağılmıştır. Bunlardan kısmı Volga dolaylarına giderek orada yerleşmişler, bir bölümü de Avarlara ve Macarlara karışmışlardır.
