ÇANAKKALE SAVAŞLARI
ÇANAKKALE SAVAŞLARI « Tarih
Birinci Dünya Savaşı'nın başlangıç yıllarında, Müttefik kuvvetlerin. Çanakkale Boğazını ele geçirmek ve İstanbul'a kolaylıkla ulaşabilmek için, Türk kuvvetleriyle Çanakkale Boğazında ve Gelibolu yarımadasında yaptıkları savaşlar. Çanakkale savaşları düşmanın yokedilmesi ve denize dökülmesi ile bitmemiş olmakla beraber, düşman büyük yenilgiye uğramış ve boğazlar, Türk egemenliği altında kalmıştır. Çanakkale savaşları, başlıca iki bölümde olmuştur: a) Doğrudan doğruya Çanakkale Boğazını yarmak için Müttefik kuvvetleri ile yapılan savaşlar, b) Denizden yarmak bir sonuç vermeyince karadan hücum etmek suretiyle yapılan (Birinci ve İkinci Anafartalar muharebesi) savaşlar.
Çanakkale savaşları, Birinci Dünya Savaşının sonuçlarına büyük etkileri olan önemli savaşlardandır. Müttefikler safında savaşa katılan Rusya'nın 2 Ocak 1915 tarihinde İngiltere'den yardım istemesi üzerine, İngiliz kabinesinde Çanakkale meselesi ortaya atılmış, Rusyaya istenilen yardımların en emin ve kısa zamanda yapılabilme yolu olan Boğazların, Müttefik kuvvetler tarafından elde edilmesi zorunluluğu kabul edilmiştir. Buradaki savaşlarda elde edilecek sonuçlar arasında, yalnız Rusya'ya yardım etmek değil Osmanlı İmparatorlunu ikiye ayırmak, İstanbul’u elde etmek gibi önemli, savaşın seyrine ve kısa zamanda bitmesine yardım edebilecek kesin durumlar da vardır. Bu sebeple İngiltere'nin, Çanakkale Boğazını denizden yarmak suretiyle geçmesine 28 Ocak 1915 tarihinde karar verildi.
Boğaz Savaş: Bu karar üzerine 19 ve 25 Şubat 1915 tarihlerinde Çanakkale Boğazı, mermi ve ateş sağanağına tutuldu. 27 Şubat'ta torpil tarama gemileri, Boğaza girerek torpil hatlarını, temizlemeye çalıştılar. Nihayet 18 Mart 1915 tarihinde Çanakkale Boğazının zorlanarak geçilmesine çalışıldı.
Havanın çok sakin olduğu o günde, Müttefik donanması saat 10,30 da iki hat halinde Boğaza girdi. Bütün Boğazı duman, alev ve barut kokusu kaplamıştı. Birbirini takip eden infilâklar halinde İngiliz donanmasının üç muharebe gemisi batmış, üçü ağır yaralanmış ve saat 17.10 olduğu zaman, İngiltere deniz savaş tarihi, en büyük ve unutulmaz facialarından birini kaydetmişti.
Denizden zorlama bir sonuç vermeyince İngilizler, Boğazı, seferi kuvvetlerle yarmaya karar verdiler. İngiliz kuvvetleri 25 Nisan 1915 gecesi Kumtepe ve Arıburnu kıyılarıyla Seddilba hir bölgesine çıktılar. Donanmanın şiddetli ateş desteği altında ancak kıyılarda tutunabildiler. Seddilbahir'de büyük düşman kuvvetlerini, bir buçuk taburluk Türk kuvvetleri durdurmaya muvaffak oldular. Arıburnu cephesinde ise, Albay Mustafa Kemal, Çanakkale savunmasının dönüm noktası olan Kocaçimen tepesine ve Conk bayırına hepsi de şehit olan 57 alayla yetişerek birinci defa Çanakkale'yi kurtardı. Durmadan devam eden savaşlarla düşman kuvvetleri bu saldırısında da başarı kazanamamış ve Haziranda son dayanma yeri olan Seddilbahir'i de terk etmek zorunda kalmıştır.
Anafartalar Savaşları : Çanakkale'deki bu başarısızlıklar,İngiliz kabinesinin düşmesi ile sonuçlanmış ve Çanakkale,Birinci Dünya Savaşı'nın en önemli meselesi haline gelmiştir. Bu sebeple İngiliz kuvvetleri,yeniden bir zorlama hareketi ile Boğazı geçmek kararını almışlardır. Çanakkale savaşlarının ikinci dönümünü meydana getiren bu savaşlar, 6-7 Ağustos gecesi, düşman kuvvetlerinin Arıburnu'nun kuzeyinde ve Anafartalar'da karaya çıkmaları ile başlamıştır. İngiliz kuvvetleri kısa zamanda Conktepeyi işgal etmiş ve Kireçtepeye kadar olan bölümü kontrolü altına almıştır. Durumun Türk kuvvetleri için tehlikeli olduğu bugünlerde, Çanakkale’yi savunan 5. ordu komutanı Liman Paşa tarafından 8 Ağustos gecesi Albay Mustafa Kemal, Anafartalar Grubu komutanlığına getirilmiştir. Mustafa Kemal, üstün askerî dehası ile 9 Ağustos sabahı düzlüğüne çekilmeye zorlamıştır. Ertesi gün, Mustafa Kemal in devamlı çalışması ile Conkbayırındaki düşman da yenilgiye uğratılarak, Birinci Anafartalar Muharebesi adı ile anılan bu savaşlar Türk kuvvetlerinin başarısı ile sonuçlanmış, Çanakkale bir daha kurtarılmıştır.
Bu yenilgilerinin de intikamını almak isteyen İngilizler, 21 Ağustosta, yeni kuvvetlerle Küçük Anafartalar yönünde tekrar taarruza geçmişlerdir. Fakat, kahraman Türk askerlerinin süngü hücumları karşısında fazla dayanamayarak yeniden çekilmek zorunda kalmışlardır (İkinci Anafartalar Muharebesi).
Böylece, Türk kuvvetleri ile başa çıkamayacağını anlayan düşman) kuvvetleri yeni bir tecrübeye girmenin bir sonuç vermeyeceğini anlayarak 19-20 Aralık 1915 te Anafartalar cephesini, Ocak 1916 tarihinde Seddilbahir cephesini boşaltmak ve Çanakkale'den geri çekilmek zorunda kalmışlardır.
Çanakkale savaşları, Türk ordularının sevk ve idaresinin, düşman kuvvetlerine üstünlüğünü, birkaç misli düşmana karşı çarpışan Türk askerinin üstün kahramanlığını, Büyük Atatürk'ün dehasını göstermesi bakımlarından Türk tarihinde şerefli bir hâtıra olarak yer etmiştir.
