BEYİN

BEYİN « Sağlık

Kalınca ve dayanıklı bir zar (beyin zarı) ile örtülü merkez sinir sisteminin kafatası içinde olan kısmı. Önbeyin (Prosencephalon), Ortabeyin (Mesencep halon), Arkabeyin (Rombencephalon) olmak üzere üç bölüme ayrılır.

Önbeyin : Beyin yarımküreleri ile bunları birbirine birleştiren arabeyinden meydana gelmiştir. Arabeyin, ortakarıncıkla, onu çevreleyen oluşumlardan ibarettir. Önbeyin büyük bir parçası olan beyin yarımküreleri, iri ucu arkada bir yumurta biçimindedir. İçyan, dışyan ve alt olmak üzere üç yüzleri vardır. Bu iki yarımküre, ortada “korpus kalosum” adı verilen büyük bir birleşikle birbirine bağlıdırlar. Yüzler birtakım yarıklarla “lob” lara, loblar da birtakım oluklara (girus) ayrılmıştır. Boz madde ve ak maddeden yapılmış olan beyin yarımkürelerinde; boz madde beyin yarım kürelerinin yüzündeki bütün kıvrımları ve bu kıvrımlar arasındaki olukları örter. Ak madde ise, yarımkürelerin ortasında bulunmaktadır.

Ortabeyin : Arkabeyni önbeyine birleştiren bu dar parça içinde önde “beyin sapları”, arkada da “dördüz cisimler” vardır. Ortabeynin içinden, omurilik ve arka beyinden gelen beyin çekirdekleri ile beyin kabuğuna giden yollarla (duyurucu yollar), beyin kabuğundan ve beyin çekirdeklerinden gelerek arkabeyine ve omuriliğe giden yollar geçer.

Arkabeyin : Soğanilik, Varol köprüsü, Beyincik ve Dördüncü karıncık olmak üzere dört bölüme ayrılmıştır. Soğanilik 3 santimetre uzunlukta ve taze soğanın başı biçiminde bir beyin parçasıdır. Omuriliğin üst ucundan başlar ve Varol köprüsünde sonlanır. Bunun içinden “kafa çiftleri” denen sinirlerle oynatıcı ve duyurucu yollar geçer. Varol köprüsü, omurilikten ve soğanilikten gelen ve beyincik kabuklarına giren duyurucu yollarla beyin kabuğundan gelen oynatıcı yolun içinden geçtiği bir bölümdür. Beyincik, Kafa boşluğunun arka boşluğunda yerleşmiş olup, beyin yarımkürelerinin arka ve altında; soğanilikle köprünün arkasındadır. Yukarıdan bakıldığında oyun kâğıdı kupasına benzer. Çevresinde boz madde, içinde ak madde vardır. Ak maddeden çıkan uzantılar, bir ağaç görünüşünde olduğu için buna “hayat ağacı” adı verilir. Gerek oynatıcı ve gerek duyurucu yolların büyük bir kısmının uğradığı yer olan beyincik denge işini düzenleyen bir organdır. Hastalığında denge işlemi bozulacağı gibi, harekette de düzensizlik meydana gelir. Dördüncü karıncık, beyin içindeki karıncıklardan biridir ve soğanilik'le Varol köprüsünün arkasında beyinciğin önünde bulunmaktadır. Eşkenar dörtgen biçimindedir.

Beyinin gördüğü iş: Beyin kabuğu içindeki sinir hücreleri birtakım gruplar halinde ve aynı işi görmek üzere toplanarak “beyin merkezlerini” meydana getirirler. Bu merkezleri meydana getiren hücreler oynatıcı, duyurucu, görücü, işitici, koku alıcı gibi işler görmekle beraber ruhsal yetilere ait işleri de görürler. Bu duruma göre beyin kabuğu içinde vücudumuzun hayati işleri ile ilgili birçok merkezler vardır.

Beyin yarımküreleri içindeki akmadde de ise, beyin kabuğundaki çeşitli duyu merkezlerine giden ve oradan gelen çeşitli sinir liflerinin meydana getirdiği demetler bulunur. Böylece, vücudumuzun herhangi bir bölümündeki uyartı ile beyin kabuğundaki merkez arasında bir bağlantı kurulmuş olur. Meselâ parmağımıza bir iğne batırıldığında, bu acı izlemini alan derimiz, içindeki cisimcikler vasıtasıyla bu izi hemen sinir liflerine verirler. Sinir lifleri bunu omurilikteki sinir köklerine götürürler. Buradan da arkabeyin ve ortabeyinden geçerek beyin yarımküreleri içinde, oradan da beyin kabuğundaki duyurucu merkezlere iletilmiş olur. Buna karşılık, oynatıcı bir emir, beyin kabuğundaki oynatıcı merkezlerden doğarak aynı şekilde omurilikteki sinir köklerine gelir ve buradan hareket kaslarına kadar iletilir. Böylece kasta bir hareket meydana gelmiş olur.