Nedir
ŞEYH SAİT AYAKLANMASI « Tarih
Cumhuriyetimizin ilk yıllarında, dini, siyasî ihtirasa âlet ederek yapılmış ayaklanmalardan biri. Doğu Anadolu'da, Genç kasabasına bağlı bir köyde oturan ve Nakşibendi tarikatının şeyhi olan Şeyh Sait, Genç Türk Cumhuriyetine başkaldırarak Doğu'da liderliği altında bir devlet kurmak için harekete geçmiş ve din elden gidiyor parolası ile kendisine topladığı taraftarları ile 11 Şubat 1925 tarihinde ayaklanmıştır. Ayaklanan Şeyh Sait taraftarları halk arasında süratle genişlemiş ve geri kafalıların da katılması ile gittikçe büyümüştür. Genç kasabası alınmış, Elâzığ ve Diyarbakır şehirleri, bu çapulcular tarafından kuşatılmıştır. Fakat, hükümet kuvvetleri Cumhuriyete başkaldıran bu gericilerin daha fazla ilerlemelerine engel olmuş ve çok geçmeden;, Şeyh Sait'in liderliğindeki bu ayaklanma hareketi bastırılmıştır. Yakalanan Şeyh Sait ve ayaklanmanın ileri gelenleri, İstiklâl Mahkemesince yargılanmışlar ve idama mahkûm edilmişlerdir. Hareketin lideri olan Şeyh Sait, kurmak İstediği Kürdistan devletinin başşehri yapacağı Diyarbakır'da asılmak suretiyle idam edilmiştir.
ÖZÜMLEME « Bitkiler
Bitki içerisine giren bir besin maddesinin, bitki vücudunda, bitkiye faydalı bir şekle sokulmasına verilen ad. Özümleme olayları içerisinde en önemlisi havadan alınan (C02) nin özümlemesidir. Çünkü yeşil bitkiler, güneş ışığından faydalanarak, karbon dioksit (C02) maddesini, yeryüzündeki hayatın devamı için gerekli glikoz ve nişasta şekline sokmuş olmakla kalmaz, aynı zamanda bu iş sonunda yapmış oldukları sentez sonucunda, kozmik enerjiyi, kimyasal enerji halinde depo etmiş olur. Bitki, karbonhidratlar şeklinde depo edilmiş olan bu enerjiden, gereğinde bunları yakmak suretiyle kendi vücudundaki canlılık olaylarını ve öbür maddelerin özümlemesini sağlar.
Böylece, yeşil bitkiler (yalnız yeşil bitkilerde klorofil vardır. Klorofil, özümlemede ışık ve ısı kadar önemli bir faktördür ve bir katalizör olarak iş görür), güneş ışığında, kökleriyle topraktan aldıkları su ve madensel bileşiklerle, havadan alınan karbon dioksitten glikoz ya da nişasta yaparlar. Bu olayda Karbon bağlanır, oksijen dışarı çıkar. (Bu bakımdan, özümleme solunumun tersi bir olay görünüşündedir: Karbon dioksit alınır ve oksijen verilir). Elde edilen glikoz, proteinli ve yağlı besinlerin; meydana gelmesinde ham madde olarak kullanılır.
Çeşitli şekillerde özümlenip meydana gelen maddeler (nişasta gibi) ya katı veya (yağlar, insalün gibi) hücreden hücreye geçemeyecek kadar büyük moleküllü olduklarından, suda eritilmeleri ve küçük moleküllü bileşiklere parçalanmaları lâzımdır. Bitki, bu parçalanmayı kendi vücudunda meydana getirdiği ve parçalanacak maddelere göre çeşitleri değişen anzim (enzyme = ferment) ler yardımıyla yapar. Nitekim diyastaz (diastase = amylase) adındaki ferment, nişasta (su vermek suretiyle) dıştan içe doğru tesir ederek, onu küçük parçalara ayırır (nişastanın “corrode” olması.) Sonra bileşiği değişen bu parçalar da tamamen erir. Erimiş maddenin terkibi malt şekeri olmuştur. Malt şekeri de maltaz (maltase) adındaki ferment ile glikoz haline geçer. Glikoz da, suda erimiş bir halde hücreden hücreye kolayca geçer. Yağları lipaz (lipase) fermenti, yağ asitleriyle gliserine ayırır. Yumurta akı maddelerini (protein'leri) ise evvelâ pepsin (pepsinne) fermenti, peptonlara kadar, peptonları da erepsin (erepsine) fermenti, amino asitlerine kadar parçalar. Veyahut da tripsin (trypsine) fermenti, yumurta akını, doğrudan doğruya amino asitlerine kadar parçalar. Amino asitlerini de dezamidaz (desamidase) fermenti, amonyağa kadar parçalar, işte yumurta akı maddeleri, böyle birçok ferment (protease) lerin tesiri ile derece derece, en son mertebesine kadar parçalanarak, bitki içerisinde ihtiyaç görülen yerlere gönderilir veya depo edilir. Bu esnada, yolda başka maddelere de değiştirilebilirler. Bitkinin tomurcuk, tohum, sürgün uçları gibi en ziyade büyüme olan yerlerinde fermentler bilhassa çok bulunur.
VEBA « Sağlık
Çok eski zamanlardan beri bilinen, büyük salgınlara yol açan ve milyonlarca insanın ölmesine sebep olan korkunç hastalıklardan biri. Pireler ve fareler aracılığı ile yayılan bir hastalıktır. Yersin basili aracılığı ile bulaşır. Bulaşıcı ateşli ve öldürücü bir hastalıktır.
AŞI « Sağlık
Organizmada belli bazı hastalıklara karşı bağışıklık (muafiyet) sağlamak için kana verilen ve o hastalığın mikrobu ile hazırlanmış, eriyik. Bazı bulaşıcı hastalıklara yalnız bir defa yakalanıldığı eskiden beri bilinmektedir. Bunun sebebi, hastalığı geçirmekle kazanılan bağışıklıktır. Böyle bir hastalık bir organizmaya sun'i olarak geçirilirse sun'î bir bağışıklık elde edilir. Bunun için de aşı kullanılır. Aşı, vücutta aktif bir bağışıklık meydana getirir.
Aşılar, genel olarak, ya hastalık yapma kuvvetleri azaltılmış mikroplar toksinleri ile yapılır. Başka bir deyimle
aktif bağışıklık meydana getiren aşılar, dolanlı bir şekilde organizmaya verilen, hastalık yapan mikroplardır.
Bunun için genel prensip, hastalık yapan mikrobun, aktif bağışıklık yapacağı organizmaya verilmeden önce bir hayvana verilmek suretiyle küvetinin azaltılmasıdır. Çiçek aşısı, kuduz aşısı, veba aşısı bu yolla hazırlanan aşılardır. Bu tip aşılardan başka salgın tehlikelerinde, geniş çapta bir bağışıklık meydana getirmek için, kolera, tifo gibi salgın hastalıklarda, bu hastalıkların mikroplarını öldürmek suretiyle de aşılar yapılmaktadır.
İnsan ve hayvan vücuduna girdikle rinde toksin meydana getiren bazı mikroplara karşı (difteri, dizanteri, kızıl) kuvveti giderilmiş halde kendi toksinlerinden yapılmış aşılar da kullanılır.
COLOMBİA « Dünya Coğrafyası
Kolombiya Güney Amerika'da cumhuriyetle yönetilen bir devlet. Yüzölçümü 1.139.000 kilometrekare, nüfusu 13.227.090 dir. Başşehri Bogota (nüfusu 765.360) şehridir.
Güney Amerika'nın kuzey-batısında, Atlas Okyanusu ve Büyük Okyanus ile sınırlı bir ülkedir. Ülkenin batı yönleri, And dağlarının üç kolu ile kaplanmıştır. Bu sıradağlar arasında Canga ve Magdalena vadileri yer alır. Doğu bölümü, Amazon nehrinin suladığı ovalardan meydana gelmiştir. Astropikal iklim bölgesinde olan Colombia'da toprak altı servetlerinin yanında, toprak ürünlerinin verimliliği de önemli bir yer tutar. Zengin petrol yataklarının dışında burada platin, altın ve tuz madenleri bol miktarda çıkarılmaktadır. Başlıca ürünleri arasında da kahve, muz, şeker kamışı, kakao yer alır.
Tarih: Adını, Amerika kıtasını bulan Cristopher Colombus'un adından alan Colombia, yüzyıllar boyunca İspanyolların sömürgesi olarak kalmıştır. Fakat, XIX. yüzyılda başlayan bağımsız olma mücadeleleri sonucu, 1819 da İspanyollara karşı açılan Boyaca savaşından sonra bağımsızlığını kazanmıştır. İlkin Ekvator ve Venezüella ile birlikte “Büyük Colombia Cumhuriyeti”ni meydana getirmişler, 1830 da öbür devletler bu birlikten ayrıldıkları için Colombia yalnız kalmıştır. Bir bölümü olan Panama'nın da 1903 yılında ayrı bir devlet olması ile, bugünkü sınırları içinde, Güney Amerika'nın küçük devletlerinden biri haline gelmiştir. Cumhuriyetle yönetilmekle beraber, uzun yıllar seçimle iş başına gelen general-diktatörlerin sıkı idaresi altında kalmıştır.
KAŞ « Türkiye Coğrafyası
Antalya iline bağlı bir ilçe. Yüzölçümü 1.874 kilometrekare, nüfusu 30. 851 dir. İlçenin yüzeyi çoklukla dağlıktır. Yalnız, Akdeniz kıyısı olan bölümlerinde kıyı ovaları yer alır. Orman ürünleri, zeytincilik, meyvecilik ilçe halkının başlıca geçim kaynağıdır.İlçe merkezi 1.333 nüfuslu Kaş kasabasıdır.
