GÖL

GÖL « Genel Coğrafya

Karalar yüzeyinin çukurlarında, suların birikmesi ile meydana gelen oluşum. Bütün çevreleri, kara ile kuşatılmıştır. Oluşum bakımından başlıca iki büyük guruba ayrılırlar: 1 - Yerli kaya içindeki göller, 2 - Set gölleri.

Başlıca yerli kaya gölleri şunlardır: a - Çöküntüler ve tektonik hareketlerle meydana gelenler (Doğu Afri-ka'daki Victoria, Tanganika gölleri gibi. Bunlardan bazıları çok derin Bay-kal gölü 1.450 m.).

b - Oluşumu glasyal olan çanakların sularla dolması ile meydana gelen göller (Fillândiya ve Kanada göllerinin çoğu).

c - Sönmüş yanardağların kraterlerine suların dolması ile meydana gelen göller (Nemrut gölü).

Set gölleri, vadiler gibi dört yanından kapalı olmayan çukurların, lâvlarla, buzul ya da akarsuların taşıyıp getirdiği yığıntılarla, heyelan eden maddelerin meydana getirdiği bir sedle tıkanması ve meydana gelen set arkasından suların birikmesi ile meydana gelirler. (Büyük ve Küçük Çekmece gölleri, denizden kıyı kordonları ile yarılmış set gölleridir; Van gölü, lâvlardan meydana gelmiş bir setin arkasında oluşmuştur; Tortum gölü, heyelan sokucu meydana gelmiştir).

Göller, yağmurlar, kaynaklar ve akarsularla beslenirler; sızan ve buharlaşma yolu ile su kaybederler. Göllerin sularının azalması ve çoğalması beslenme kaynaklarının çokluğuna, sularını kaybetme oranına göre değişir. Bu sebeple

beslenme sularının, buharlaşma ve sızma ile kaybedilen sulardan fazla olduğu mevsimlerde, göllerin, seviyesi yükselir; suların sızdığı ya da çok kaybedildiği mevsimlerde suları azalır. Kurak bölgelerdeki göllerin bazıları tamamen kuruyabilir. Tuz gölünde durum böyledir.

Fazla sularını dışarıya boşaltan göllerin suyu tatlı, kapalı havzalardaki göllerin suyu tuzlu olur.

Dünyanın başlıca gölleri : Dünyadaki başlıca göller büyüklüklerine göre şunlardır : Hazar denizi, 336.000 km2.) Superior (81.000 km2.), Victoria (68.000 km2.), Aral (64.500 km2.), Huron ( 41.600 km2), Michigan (58.100 km2), Baykal (33.000 km2), Tanganika (32.000 km2.),

Türkiye'deki göller : Türkiye'de irili ufaklı seksen kadar göl ve gölcük vardır. Fakat hiçbiri Amerika ve Avrupa'daki göller kadar büyük alan kaplamazlar. En büyük gölümüz olan Van gölü, Avrupa'nın en büyük gölü olan Ladoga gölünün ancak beşte biri kadardır. Göllerimizin başlıcası şunlardır: Van (3.764 km2.), Tuz gölü (1.620 km2), Beyşehir (651 km2), Eğridir (570 km2.), îznik (308 km2.), Manyas (178 km2.), Burdur (176 km2 ), Acıgöl (156 km2.), Ulubat (156 km2)

Son yıllarda Kızıl ırmak üzerinde kurulan Hirfanlı Barajının ardındaki gölün yüzölçümü 208 km2 dir (Bu duruma göre, buradaki baraj gölü, Türkiye'nin başlıca göllerinden biri olmaktadır.)