Nedir
MONDROS MÜTAREKESİ « Tarih
Birinci Dünya Savaşı sonunda, büyük bir yenilgiye uğrayan Osmanlı İmparatorluğunun imzalamak zorunda kaldığı mütareke (30 Ekim 1918) Mütarekenin hükümleriyle Osmanlı İmparatorluğu fiilen sona ermiş bulunuyordu. Mondros Mütarekesi, Osmanlı İmparatorluğu'nu temsil eden Bahriye nazır Rauf (Orbay), Hariciye müsteşarı Reşat Hikmet ve askerî müşavir Sadullah Beylerden kurulu Türk heyeti ile İngiltere'nin Akdeniz filosu komutanı tarafından imza edilmiştir. İmza edilme yeri Limni'de Mondros limanında Agamennon zırhasıdır. 27 Ekim'de başlamış, ve üç gün sürmüştür. Şekle ait bazı değişimlerle, Müttefikler tarafından tespit edilen teklifler, Türk heyetince kabul edilmiştir.
BAŞKOMUTAN « Devlet
Bir devletin bütün silâhlı kuvvetlerinin (kara, deniz ve hava kuvvetlerinin ) en yüksek komutanı. Türk Anayasasına göre, Türk Ordularının Başkomutanlığı Büyük Millet Meclisi'ndedir. Bu makamı temsil etmek yetkisi de Cumhurbaşkanına verilmiştir.
Büyük devletlerin ordularında ayrı ayrı kuvvetlerin başkomutanları vardır: Kara kuvvetleri başkomutanı, hava kuvvetleri başkomutanı, deniz kuvvetleri başkomutanı gibi.
BARTIN « Türkiye Coğrafyası
Zonguldak iline bağlı bir ilçe. Yüzölçümü 1.155 kilometrekare, nüfusu 84.921 dir. İlçe, Zonguldak'ın kuzeydoğusunda bulunmaktadır. Karadeniz kıyılarında bulunan Bartın'ın toprakları dağlık ve ormanlıktır. Halk, başta kerestecilik ve orman ürünleri olmak üzere tahıl ekimi ve meyvecilikle geçinir. İlçe merkezi olan Bartın kasabası, 11.655 nüfuslu bir kasabadır. Karadeniz kıyısından 11 kilometre içerde ve Kocaırmak'ın dallarından biri olan Bartın çayının batı tarafındadır. Orta büyüklükteki gemiler bu çaydan kasabaya kadar gelebildikleri için, burası bir iskele sayılır.
Kasaba halkı başlıca kereste, tomruk, yumurta, kümes hayvanları, tuğla, kiremit ihracatı, tarla ekimi ve meyvecilikle geçinmektedir.
BAKTERİYOLOJİ « Bilim ve Sanat
Küçük canlılardan bahseden bir bilim olan mikrobiyolojinin bitki asıllı olan (bakteriler) mikroplarla uğraşan kısmı.
Çok eski zamanlardan beri hastalıkların bulaştığı kabul edilmiş, fakat bu bulaşma sebepleri deneylerden uzak, filozofların görüşleri ile açıklanmıştır. Ancak, XVII. yüzyılın ikinci yarısında Almanyalı Leeuvvenhoekun mikroskobu icat etmesi ile, hastalık sebebi olan ve gözle görünmeyen küçük canlıların kimyageri Louis Pasteur'ün 1856 da fermantasyonu bulması, 1867 de İngiliz hekimi Lister'in ameliyatlardaki iltihapların, havadaki küçük canlıların varlığından ileri geldiğini söylemesi ve 1872 de bu küçük canlıların Cohn tarafından sınıflandırılması ile canlıların ve cansızların, gözle görünmeyen bir takım canlı varlıkların devamlı etkisi altında oldukları anlaşılmıştır. Daha sonrasında yapılan devamlı araştırmalar sonucu bir çok hastalıkların etmenleri bulunmuş, bilhassa son altmış yıl içinde hemen bütün hastalıkların etmenlerinin aydınlatılması ile modern bakteriyoloji bilimi kurulmuştur.
BANKA « Sanayi ve Ticaret
Tasarruf ve ticaret sahiplerinin yatırdıkları sermayeleri faizle alan bunları ve kendi sermayelerini kredi şeklinde, yani borç olarak faizle veren, iskonta, kombiye işlerini gören, kasalarında para, değerli evrak ve eşya saklayan ve ekonomik işlere girişen kredi kurumlarına verilen ad.
Bütün bankalar bu işleri aynı şekilde yapmazlar. Bankalardan bazıları bu işleri yapmak ve kendilerine para sağlamak için değişik usuller kullanırlar. Bu bakımdan, bankalar çeşitli bölümlere ayrılırlar.
Bankalar sermayelerine göre, sermayesi devlet tarafından verilen Devlet bankaları ile, sermayeleri şahıslar ve özel şirketler tarafından verilen Özel bankalar olmak üzere iki bölüme ayrılırlar.
Gördükleri işlere göre de bankalar şu bölümlere ayrılırlar : a - Emisyon merkez bankaları. Bu bankalar bütün bankaların üstündedir ve emisyon (banknot) çıkarmak yetki ve imtiyazını taşırlar. Her bankada banknot çıkartmak yetkisi bulunmaz. Bu yetki bazı memleketlerde tek bir bankaya verilmiştir. Bizde eskiden bu imtiyaz Osmanlı Bankası'na aitti. Şimdi bu imtiyaz, Cumhuriyet Merkez Bankası'nda bulunmaktadır. b - Kredi bankaları, ticaretle uğraşan şahıslara kısa ve uzun vadelerle ve belli bir faiz karşılığı kredi yani borç verirler, c - Emlâk bankaları, arsa arazi ve bina karşılık gösterilerek para alman bankalar, ç -Tasarruf bankaları, şahısların paralarını toplayıp belli bir faizle, başkalarına kredi vermek suretiyle işleten bankalar, d - Sanayi bankaları, sanayi kuruluşlarına para temin eden bankalar, e - Ziraî kredi bankaları, ziraatla uğraşanlara kredi sağlayan bankalar, f -Rehin bankaları, belli bir rehin karşılığı para veren bankalar, g - İhracat bankalar/, bir memleketin yabancı memleketlere yapacağı ihracat için iş sahiplerinin muhtaç olduğu kredili sağlayan bankalar.
Bu işlerden her birini tek tek yapan bankalar olduğu gibi bunların çoğunu birden yapan (yani şahısların paralarını toplayarak uzun ve kısa vadelerle herhangi bir iş için kredi veren bankalar) vardır. Tarih : İlk bankalara Babirde, Hammurabi zamanında (M.Ö. 1955 - 1933) rastlanır. İlkin kıymetli eşyaların ve toprak ürünlerinin bir makbuz karşılığında bırakıldığı ve istenildiğinde alınabildiği emanet kurumları olan bu teşekküller daha sonraları faizle borç para ve avanslar da vermeğe başlamış, tır.
Eski Yunanistan'da bankacılık M.Ö. VII yüzyılda madeni paranın icadıyla başlamıştır. “Trapeza” denen ilk banka olar sarraflık şeklinde başladıkları borç para verip alma işini belli bir oranda genişletmişlerdir. Mısırda da bankacılık biraz daha geniş bir iş alanına yayılmış vergileri toplayan devlet hesabına ödemelerde bulunan mevzuat ve para havalesi gibi işlerle de uğraşan kurumlar haline gelmiştir. Roma'da bankalar sarraflık yapan mevduat ve rehin karşılığı borç para veren kurumlar halinde idi. İlkçağda gelişmiş olan bankacılık Orta çağ'da uzun zaman kişisel sarraflıktan öte gidememiş ancak haçlı seferlerinin başlaması ile büyük bir gelişme kaydetmeğe başlamıştır. Gittikçe gelişmeğe başlayan dünya ticareti ve poliçenin meydana getirilmesi sistemi bankacılık temelinin atılmasına hizmet etmiştir. Cenova'da XII. yüzyılda sarraflara artık "bankerler" denmeğe başlanmış zengin İtalyan bankerlerinin yabancı şehir ve memleketlerde şubeler açmağa başlaması ile sistemli bankacılıkta önemli ilerlemeler olmuştur. Amerika'nın keşfinden sonra madeni paraların birden bire çoğalması ile bankacılıkta hamleli ilerlemeler olmuş. XVI. yüzyılın sonlarından itibaren ilk devlet bankaları kurulmağa başlamıştır. Venedikte kurulan “Banco di Rialto” (1587) Hollanda da kurulan “Amsterdamsche Wisselbank” (1609) ve Almanya’da kurulan “Hamburger Bank” (1619) bu memleketlerin iktisadî hayatlarında önemli roller oynayan küçük çapta da olsa devlet bankalarındadır. XVII. yüzyıl sonlarına doğru İngiltere’de başlayan devlet bankacılığı ile bankacılık gerçek ve önemli ilerlemesini kaydetmiştir. 1694 de kurulan “Dank ol England”, ilk büyük devlet emisyon {devlet adına para çıkaran banka) bankası olmuş öbür Avrupa memleketlerinin bu bankayı örnek tutarak devlet bankaları kurumları ile devlet bankacılığı ve özellikle bankacılık büyük gelişmeler kaydetmiştir.
XX. yüzyılda ise bankacılık bütün dünyada modern anlamını almış ve dev sermayelerle muazzam banka müesseseleri kurulmuştur.
Bize bankacılık : Bilhassa son yirmi yıl içinde büyük bir gelişme kaydeden Türkiye bankacılığının yüz yıllık bir geçmişi vardır, ilk resmi bankanın kurulmasından önce banka işlerini sarraflar, poliçeler ve mali tarihimizde önemli roller oynamış olan ve “Galata bankerleri” adıyla anılan bankerler görmüştür. Osmanlı İmparatorluğu dev rinde ilk banka “İstanbul Bankası” adiyle 1845 yılında kurulmuştur. Bundan sonra 10 milyon sterlin sermaye ile “Banque Ottomanne” kurulmuş ve 1863 te imtiyaz olarak “Bankı Osmanî Şahane” adı altında faaliyete başlamıştır. Bundan sonra Galata bankerleri ve bir çok yabancılar bankalar kurmuşlarsa da bunlar uzun ömürlü olmamıştır. Bu bankalardan sonra milli bankacılık alanında önemli gelişmeler olmaya başlamış. Mithat paşanın 1864 yılında Rusçuk'ta çiftçiye ödünç para vermek için kurduğu menafih Sandığından sonra {bu sandık 1838 yılında Ziraat Bankası adını almıştır). Meşrutiyet devrinde “İtibarı Milli Bankası” kurulmuş, bunu 1914 yılında Adapazarın’da kurulan ve bu günkü Ticaret Bankasının temsili olan “Adapazarı İslâm ticaret Bankası” takip etmiştir.
Fakat milli bankacılığımız en esaslı ve büyük hamlesini Cumhuriyetin ilânından sonra kaydetmiştir. Devrimcilik de devletçilik anlayışı içinde çeşitli alanlarda iş görebilmek için devlet tarafından bir çok bankalar kurulmuş bunları özel sermayelerin kurduğu ve açtığı şube ve ajanslarda bütün memlekete yayılan bankalar takip etmiştir. Sayıları pek çok olan bu bankalarla Türkiye bankacılığı modern bankacılıkta önemli gelişmeler kaydetmiştir.
İSPİRTO « Kimya
Etil alkol adlı sıvıya halk dilinde verilen ad. Piyasada renkli ve saf olmak üzere iki türlü bulunur. Renkli olanı saf değildir ve yakıt olarak kullanılır. Daha ucuzdur. Saf ispirto ise % 96,6 alkol ve geri kalanı sudur. Tıpta, temizlenmede kullanılır.
