Nedir
ZİTVATOROK ANTLAŞMASI « Tarih
1606 yılında, Osmanlılarla Avusturyalılar arasında yapılan antlaşmaya verilen ad. 1593 yılında başlayan ve on üç yıl devam eden Osmanlı - Avusturya Savaşı, iki tarafında pek çok kayıplara uğramasına yol açmış, Estergon Kalesinin Türkler tarafından alınması üzerine de, Avusturyalılar, Osmanlılarla barış yapmak zorunda kalmışlardır. Yirmi yıl süre ile bir barış da getirmeyi şart koşan bu antlaşmaya göre, Avusturya Krallarına, bu tarihten sonra “imparator” denecek. Avusturya her yıl Osmanlılara vermekte olduğu 30.000 Duka Altını vergi yerine, bir defa için 200.000 altın verecek, Osmanlılar tarafından alınmış olan kaleler (Estergon, Uygar, Kanije gibi) Osmanlılarda kalacaktı.
Zitvatorok antlaşması, Osmanlı imparatorluğu'nun YÜKSELME devrinin sona erdiğini gösteren bir antlaşma olması bakımından, önemi büyük olan antlaşmalardan biridir.
AMAZON « Dünya Coğrafyası
Güney Amerika'nın en büyük ve yeryüzünün en çok su boşaltan nehri. Kıvrımları dışında uzunluğu 5.350 kilometredir.
Kaynak kolları Andların doğusunda birleşirler. Ekvator sınırı yakınına kadar Andlar arasındaki dar ve uzun vadide kuzeye doğru akar. Bazı yerlerinde 2.000 m. derinliği olan bu vadiye Tunguragua denir.
Nehir, Anaların doğu sınırını geçtikten sonra genel olarak doğuya doğru, pek çok menderesler çevirmek suretiyle ve adalar teşkil ederek akar ve Atlas Okyanusuna, dökülür.
200 den fazla kolu olan Amazon nehri bu kolları ile birleştikleri yerlerde delta adaları meydana getirir.
Amazon nehrinin çevresinde, çok sık ve henüz insanların ayak basmadığı ormanlar vardır. Bu ormanlarda çeşitli kara ve deniz hayvanları ve böcekler bulunur.
Amazon'un denize bıraktığı su miktarı çekik zamanlarında saniyede 35.000 kabarık zamanlarda 120.000 metreküptür. Bu miktar bütün Avrupa nehirlerinin denize döktükleri su miktarından çoktur. Kabarık zamanlarında (Şubat -Haziran arası) su seviyesi, ortalama seviyeden 10-15 metre yükseğe çıkarak, etrafındaki bölgeyi uzun zaman sular altında bırakır.
AKREP « Hayvanlar
Örümcekgiller alt sınıfının bir takımı. Baş ve göğüs birleşik bir durumdadır. Karınları yedi geniş ve altı dar halkadan meydana gelmiştir. Kuyruğu meydana getiren bu halkalarının son halkasındaki Akrep'in zehir bezleri ve eğrilmiş bir iğnesi bulunur.
Genel olarak sıcak bölgelerde bulunurlar. Gündüzleri taşlar altında, duvar oyuklarında gezinirler ve geceleri meydana çıkarlar. Bazı türlerinin zehirleri tehlikeli olmamakla beraber Afrika ve Asya'da bulunan bazı türlerinin zehirleri insanları öldürecek kadar kuvvetlidir. Memleketimizin bilhassa güney ve güney doğu taraflarında bulunan Akreplerin sokmasına karşı derhal yapılacak iş, yaraya amonyak sürmektir.
AKRABALIK « İnsan
Aynı kandan gelen ya da evlilik bağıyla birleşenler arasındaki yakınlığa denir. Akrabalık ayrıca kanun yoluyla de kurabilir. Bu bakımdan akrabaları üçe ayırabiliriz:
Kan yoluyla akrabalık:
Kardeş: Aynı ana-baba'dan doğan çocuklardır.
Abla: Bir kimsenin kendisinden büyük kız kardeşidir, Ağabey: Bir kimsenin kendisinden büyük erkek kardeşidir, Dede, büyükbaba: Annenin veya babanın babasıdır, Nine, anneanne, babaanne: Annenin veya babanın annesidir. Dayı, Annenin erkek kardeşidir, Teyze: Annenin kız kardeşidir, Amca: Babanın erkek kardeşidir, Hala: Babanın kız kardeşidir.
Kardeş çocukları: İki kardeşin çocuklarının birbirlerine karşı olan akrabalıklarıdır. Yeğen: Kız veya erkek kardeşin çocuğudur. Amcaoğlu, amcakızı: Babanın erkek kardeşinin çocuğu, Dayı oğlu, dayıkızı: Annenin erkek kardeşinin çocuğu, Halaoğlu, halakızı: Babanın kız. kardeşinin çocuğu, Teyze oğlu, teyze kızı: Annenin kız kardeşinin çocuğu, Sütkardeş: Çocuk sütnineyle büyümüşse sütannenin kendi çocuğu o çocuğun sütkardeşi sayılır. Sütnine: Bir çocuğu annesinden başka herhangi bir kadın emzirirse bu kadın o çocuğun sütninesidir. Evlenme yoluyla akrabalık :
Gelin: bir ailenin oğluyla evlenen kızdır. Damat Bir ailenin kızıyla evlenen erkektir. Erkek kız tarafının evine yerleşirse “İçgüveysi” denir. Görümce: Bir kadının kocasının kız kardeşidir. Baldız: Bir erkeğin karısının kız kardeşidir. Bacanak: İki kız kardeşle evlenmiş iki erkek birbirlerinin bacanağı olur, Kayınpeder veya kaynata: Gelin için damadın, damat için gelinin babasıdır. Kayın, valide veya kaynana: Gelin için damadın, damat için de gelinin annesidir. Kayınbirader, kayın: Gelinin erkek kardeşi damada, damadın erkek kardeşi de geline kayınbirader olur. Elti: İki erkek kardeşin karıları bir birlerinin eltisi olur. İki erkek kardeş bir ailenin iki kız kardeşiyle evlenirse bu iki kız kardeş aynı zamanda birbirlerinin eltisi olurlar. Erkeklerin de baldızıdırlar. Yenge: Dayının, amcanın, erkek kardeşin karışıdır. Dünür: Gelinin, damadın anne ve babaları birbirlerinin dünürü olurlar. Üvey: Aynı kandan gelmeyen, fakat aynı aileye bağlı olan kimseler birbirlerinin üveyi olurlar. Çocuklu bir kadınla evlenen bir erkek o çocuğun üvey babası, çocuk da onun üvey çocuğu olur. Aynı şekilde, çocuklu bir erkekle evlenen kadın o çocuğun üvey annesi, çocuk da onun üvey çocuğu olur. Yeni ailenin bir çocuğu olursa o çocuk anne ve babasının daha önceki evlenmesinde dünyaya gelmiş olan çocuğun üvey kardeşi olur.
Kanun yoluyla akrabalık:
Analık: Bir kadın kanunun çizdiği şartlar içinde kimsesiz çocuğu evlât olarak kabul ederse bu kadın o çocuğun analığı olur. Babalık: Bir erkek kanunun çizdiği şartlar içinde bir yabancı çocuğu evlât edinirse o çocuğun babalığı olur. Evlâtlık: Birinin evlât yerine kabul ettiği kimseye denir.
RUBAİ « Edebiyat
Fars edebiyatının bir nazım şekli. 4 mısradan ibarettir. Birinci, ikinci ve dördüncü mısralar birbiriyle kafiyeli, üçüncü mısra serbesttir. Rubainin, aruz vezninde kendine mahsus 24 kalıbı vardır. Fars edebiyatında bu şeklin en ünlü şairi Ömer Hayyam'dır Türk edebiyatında ise rubai yazmayı meslek edinen şair XVII. yüzyılda yetişen Hâleti'dir.
KARINCALAR « Hayvanlar
Toplu halde yaşayışları aralarındaki iş bölümü, yuva yapmaları, yiyeceklerini saklayıp biriktirmeleri gibi bir çok âdetleriyle bilim adamlarım hayretlere düşüren böceklerdir. Toprak altlarında yaşarlar ve yaz aylarında toprağın üstüne çıkarlar. Binlerce çeşitleri vardır. Altı ayaklı, ince belli. Vücutları, üç bölümden meydana gelmiştir. Arılar gibi toplu halde yaşarlar.
