Nedir
BRİÇ « Eğlence
4 oyuncu tarafından 52 iskambille oynanan bir oyun. Briçte oyuncular iki gruba ayrılır. Kâğıdın dağıtılacağı taraf kur'a ile tespit edilir. Kâğıt yapan oyuncu, kâğıtları birer birer ve soldan başlayarak dağıtır. Her oyuncuya 13 kâğıt düşer. İskambil kâğıtlarının sırası, birli, papaz, kız, oğlan onlu, dokuzlu ve sekizlidir. Briç, XX. yüzyılın başından beri, aile toplulukları arasında çok sevilen ve oynanan bir oyun olmuştur.
HÜKÜMET DARBESİ « Politika ve Siyaset
Belirli bir kuvvete ya da askerî kuvvetlere dayanan kimselerin zorbalıkla meydana getirdikleri hükümet değişikliği. Yukarıdan inen bir iktidar değişikliğidir. Halk kitlelerinin katılmasıyla meydana gelen ihtilâlden farklıdır. Napoleon I. in 1799 da iktidarı ele alması, Napoleon III. ün 1851 deki hareketi, Mussolini'nin 1922 deki hareketi, son yıllar da Avrupa, Asya, Amerika'nın çeşitli memleketlerinde meydana gelen iktidar değişiklikleri, hükümet darbelerine birer örnektir.
DÜNYA SAVAŞI , Birinci « Tarih
1 Ağustos 1914 te başlayan ve 11 Kasım 1918 tarihinde sona eren savaş. Buna göre ,dört yıl üç ay onbir gün sürmüştür. Avrupa'da başlamış ve Avrupa'da sona ermiş bir savaştır. Avrupa dışında, fazla önemli olmamakla beraber denizlerde ve Asya ile Afrika'daki Almanya sömürgelerini elde etmek amacı ile yerel olarak yapılmıştır. Daha çok Avrupa'da geçmesine rağmen, bütün dünya devletlerinin katılması ile yapıldığı için “Dünya Savaşı” adı ile anılır. Birinci Dünya Savaşı olmasının sebebi de, 1939 da, savaştan daha büyük yeni bir savaşın, İkinci Dünya Savaşı'nın başlaması olmuştur.
Birinci Dünya Savaşı'na, bir yanda Almanya İmparatorluğu, Avusturya -Macaristan İmparatorluğu, Osmanlı İmparatorluğu ve Bulgar Devletleri, İngiltere, Fransa İtalya, Japonya, Rusya ve bunlarla birleşen 23 devlet katılmıştır. Almanya'nın yanında savaşa katılan devletlere “Müttefik devletler”, öbür yandaki devletlere de “İtilâf devletleri” denir.
Sebebi : Birinci Dünya Savaşı'nın yakın ve uzak sebepleri vardır. Bu sebeplerin uzak olanlarının başlıcaları şunlardır : 1 - Avrupa'nın içinde yaşadığı siyasî ve iktisadî sistemler, 2- Devletlerin büyüme ve kuvvetlenme hırsı, 3 - Sanayileşmenin gelişmesi sonucu gerekli olan İlk maddeyi sağlamak için sömürge edinmek zorunluğu, 4 - Her memlekette, milletlerin hareketlerine göre değişen milliyetçilik, emperyalizm gibi akımlar, 5 - Alsas Loren meselesi, 6 - Alman - İngiliz deniz kuvvetlerinin rekabeti, 7 - Rus çarlığının Balkanlar ve boğazlar üzerindeki istekleri.
Savaşın yakın sebebi ise .Avusturya-Macaristan veliahdının Saray Bosna'da öldürülmesi ile açılan buhrandır.
Savaşın başlaması : Savaşın başlamasından çok önce, Avrupa'nın büyük devletleri, içendi aralarında,çeşitli antlaşmalarla iki gruba ayrılmış durumda bulunuyorlardı. Bir yanda Almanya, Avusturya - Macaristan, İtalya antlaşması (Üçlü ittifak), öbür yanda Fransız, İngiliz, Rusya antlaşması (Üçlü ittifak) kurulmuş durumda idi. Her iki grubun, Balkan devletleri arasında büyük rolü, vardır. Balkan devletlerinden Sırbistan, Rusya ya bağlı ve Avusturya ile geçinemeyen bir devlet durumunda olmasına karşılık, Bulgaristan, Rusya ile Almanya arasında kalmış bir devlet durumundadır.
Büyük bir gerginliğin devam ede geldiği bir sırada, bir geziye çıkan Avusturya - Macaristan veliahdı Ferdinant ile karısı kontes Do Hohenberg, 28 Haziran 1914 tarihinde Saray Bosna'da Sırplı bir genç tarafından öldürülmüştür. Avusturya - Macaristan, bu suikasttan Sırbistan'ı sorumlu tutmuş ve Almanya ile anlaştıktan sonra Sırbistan'a 48 saatlik bir nota vermiştir ( 24 Temmuz 1914) Bütün Avrupa siyasetinin karışmasına yol açan bu noktadan kısa bir süre sonra (28 Temmuz 1914) Avusturya - Macaristan, Sırbistan'a savaş ilân etmiştir. Sırbistan'ın koruyucusu olan Rusya, Avusturya'nın bu hareketi üzerine genel seferberlik ilân etmiş, Almanya da, Rusya'ya, bu seferberlikten vazgeçmesi ihtarında bulunmuştur. Fakat, Almanya, bu ihtarına cevap alamayınca, 1 Ağustos 1914 tarihinde Rusya ile savaşa başlamıştır. Bundan sonra, Fransa, Belçika ve İngiltere Almanya ile savaş halinde olduklarını ilân etmişlerdir. 1902 yılından beri İngiltere ile dost olan Japonya da, 23 Ağustosta Almanya İle savaş halinde olduğuna İlân etmiştir.
Osmanlı İmparatorluğunun savaşa katılması : İtalya ve Balkan savaşından yaralı olarak çıkan Osmanlı İmparatorluğu, İngiltere, Fransa ve Rusya ile anlaşma yolunu aramış, fakat bu işi bir sonuca vardıramamıştır. Bunu fırsat bilen Alman İmparatorluğu, Osmanlı imparatorluğu ile 2 Ağustos'ta bir antlaşma imzalamıştır, ilkin savaşa katılmayan ve yalnız genel seferberlik ilân etti. Almanya'dan satın alınan iki savaş gemisinin (Göben = Yavuz )ve (Breslav=; Midilli) Boğazlardan geçmesi ve Alman gemicilerin idaresinde olan bu gemilerin Karadeniz'e çıkarak Rus gemileriyle savaşa tutuşmaları sonucu 29 E-kimde, Avusturya - Macaristan ve Almanya yanında savaşa katılmak zorunda kalmıştır.
Savaşın gelişimi : Savaş her tarafta Almanya'nın parlak zaferleri ile başlamıştır. Alman orduları Belçika'yı geçtikten sonra Fransa'ya girmişler, Rusya'yı büyük bir yenilgiye uğratarak Rusya içlerine kadar ilerlemişlerdir. Sırbistan, Rumanya baştanbaşa istilâ edilmiş; Osmanlı İmparatorluğu, Çanakkale savunmasını yaratarak Müttefiklerin Rusya ya yardım etmesine engel olmuş, Mısır'ı almak için Süveyş kanalına kadar ilerlemişlerdir.
Almanya İmparatoru ikinci Glyomun Bükreş'ten bütün dünyaya barış teklif ettiği bu zafer sırasında müttefikler savaşa devam etmişlerdir. 4 Nisan 1917 de Amerika Birleşik Devletleri'nin de savaşa katılması ile kuvvet kazanan Müttefik devletler Almanya'ya karşı Batı cephesinde taarruza geçerek 4 Ağustos zaferini kazanmışlar. Suriye ve Filistin de Osmanlı orduları yenilgiye uğramışlardır. Bulgar ordularının da çöküntüye uğradığı bu sırada, 25 Eylül 1918 de Bulgaristan'ın 30 Ekim 1918 de Osmanlı Imparatorluğu'nun, 3 Kasımda Avusturya -Macaristan İmparatorluğunun, 11 Kasımda Almanya Imparatorluğu'nun mütareke teklif etmeleri İle Birinci Dünya Savaşı son bulmuştur.
Savaşın kayıpları : O zamana kadar gelmiş geçmiş savaşların en büyüğü olan Birinci Dünya Savaşı, maddî ve manevî büyük kayıplara sebep olmuş büyük bir savaştır. Yapılan hesaplara göre bu savaşta 11 milyon 115 bin insan ölmüş 17.664.221 kişi yaralanmış. 5.800.000 kişi esir edilmiştir. Savaş masrafları ve çeşitli zararlar ise, bin beş yüz milyar altın frankı bulmaktadır. Barış : İnsanlığa büyük kayıplar verdirmiş olan bu savaşa sebep veren devletler, savaşta zaferi kazanmış olan devletler tarafından çok ağır şartlarla barış yapmak zorunda kalmışlardır. Almanya 28 Haziran 1919 da 440 maddelik Versay (Versailles) antlaşması ile, Avusturya 10 Eylül 1919 da 381 maddelik Senjermen (Saint-Gernıain) antlaşması ile Bulgaristan 23 Kasım 1919 da 296 maddelik Nöyyi (Neuilly) antlaşması ile, Macaristan 4 Haziran 1920 de 364 maddelik Triyanon (Trianon) antlaşması ile, Osmanlı İmparatorluğu 10 Ağustos 1920 de 433 maddelik Sevr (Sevres) antlaşması ile barış imzalamışlardır.
Ancak, Osmanlı împaratorluğu'na yükletilen hükümler Türk milletini yalnız cezalandırmayı değil ,yok etmeyi de hedef olarak aldığından varlığını devam ettirmek zorunda kalan Türk milletti savaşı yeniden 3 yıl daha devam ettirmek zorunda kalmış ve bu Millî Mücadele savaşında nasıl kahraman bir millet olduğunu göstererek Sevr antlaşmasının hükümsüz olduğunu kanı pahasına kabûl ettirmiş ve 24 Temmuz 1924 te imzalanan Lozan antlaşması ile gerçek bir barışa kavuşmuştur.
KANADA « Dünya Coğrafyası
Amerika Birleşik Devletlerinin kuzeyinde, bağımsız bir federasyon halinde bulunan ve Britanya Milletler Topluluğu'nun bir üyesi olan ülke. Kuzeyini Kuzey Buz denizi, doğusunu Atlas Okyanusu, batısını Büyük Okyanus çevirir. Kuzeybatısında Alaska yarımadası vardır. Yüzölçümü 9.964.000 kilometrekare (Avrupa kıtasına yakın) nüfusu 19. milyondur. Federasyon merkezi Ottowa' dır.
Coğrafya : Yüzey şekilleri bakımından üç bölgeye ayrılır: Doğu bölgesi, platolardan meydana gelir. Bu platolar, Hudson körfezini her taraftan çevirir ve Atlas Okyanusu'na kadar uzanarak bütün Labrador yarımadasını kaplar. Bu bölgenin güneyinde Appalaş dağlarının uzantısı olan az yüksek ve üzerleri kubbeli bazı tepeler uzanır. Orta Bölge, Amerika Birleşik Devletleri'nin orta kısımlarında olduğu gibi ovalık bir bölge halindedir. Batıdaki dağlık bölge, biri kıyı dağları, öbürü de daha içerde olan kayalık dağlar olmak üzere iki sıra halindedir. Bunların arasında yüksek platolar yer alır. Kanada, kışları çok soğuk, yazlan sıcak bir kara iklimine sahiptir. Fakat bu geniş ülkede iklim, şüphesiz yer yer değişiklikler gösterir. Büyük Okyanus kıyılan batıdan gelen rüzgârlarla çok yağmur alır. Denizin ve kıyıya yakın geçen sıcak su sıkıntısının etkisi altında burası, Kanada'nın en ılık köşesini teşkil eder; iklim bakımından Norveç kıyılarına benzer. Fakat Atlas Okyanusu kıyıları böyle değildir. Burada kışlar çok şiddetli geçer. İç kısımlarda kışların şiddeti ve süresi kuzeye doğru artar. Batıda dağlar arasında kalmış olan yüksek platolarla Kayalık Dağların doğu kenarlarındaki ovalar ülkenin en az yağız alan yerleridir.
Kanada göller ve akarsuları bakımından çok zengin bir ülkedir. Fakat bütün göl ve akarsular senenin büyük bir kısmında donarlar. En önemli akarsu, Büyük göllerin suyunu boşaltan Sen Ledan'dır. Bu nehir çok büyük bir haliç meydana getirerek Atlas Okyanusu'na karışır. Donduğu zamanlar Kuzey Buz Denizine dökülen Mackenzia de büyük bir nehirdir. Ülkenin kuzey kısımlarıma serpilmiş bulunan irili ufaklı birçok göllerin suyunu boşaltır. Fakat bu büyük akarsudan çok az faydalanılır; çünkü donma süresi pek uzundur (7 ay kadar).
Kanada'da dört büyük bitki topluluğu görülür: Kuzeyde kutup bölgesinde tundralar yer alır. Burada bazı bodur ağaçlardan ve yosunlardan başka bitkiye rastlanmaz. Doğuda ve ortada ormanlar son derece geniş yüzeyler kaplar. Kanada, Sibirya ile birlikte, dünyada en geniş ormanlara sahip bir ülkedir. Güneyde Preri adı verilen stepler yayılır. Bunlar tarım alanları haline konmuştur. Batıda yine orman hakimdir. Dağların Büyük Okyanus'a bakan nemli yamaçlarında boyları çok yüksek çam cinsinden ağaçlara rastlanır.
Kanada, bir tarım ülkesidir, özellikle buğday çok yetiştirilir. Dünyanın en çok buğday satabilen bölgesidir. Kanada'nın zenginliklerinden bir başkası da ormanlarıdır. Ormana bağlı olarak kereste, sellülöz, kâğıt kürk ekonomik hayatın en canlı kollarını meydana getirir. Bunlardan başka zengin maden kaynaklarına da rastlanır.
Tarih: Kanada, 1947 yılında Cabot tarafından keşfedildi. İlk defa Cartier, bu ülkeyi çevresiyle birlikte tanıtmış; Champlain de 1608 de Quebec, Ontari şehirlerini kurarak buralarını Fransanın müstemlekesi haline getirmiş ve vali olmuştu. 1763'e kadar Fransa'nın müstemlekesi olarak kalan Kanada but tarihten sonra İngilizlerin eline geçmiştir. Kanada'da 1867 de bir federasyon kurulmuştur, ikinci Dünya Savaşı'nda Müttefikler safında çok önemli yardımlarda bulunmuş bir ülkedir.
DENİZALTI GEMİLERİ « Ulaşım
Deniz yüzünün altında yol alabilen gemilere verilen ad. Denizaltı gemileri, denizin üstünde topu denizin altından torpito silahlarıyla taarruz ederek savaş ve ticaret gemilerini batıran ya da yaralayan denizin altında yol alabilen savaş gemileridir. İlkin 1624 tarihinde Gornelius Drebbel adlı bir İngiliz tarafından tecrübe edilmiş bu tecrübeler, 1776 da David Bushnell ve 1804 yılında Robert Fulton tarafından başarıyla tatbik edilmiş, böylece, denizaltı gemileri ilk olarak Amerika iç savaşlarında bir savaş vasıtası olarak kullanılmıştır.
Denizaltı gemileri, asıl 1893 tarihin. de Gustav Zed adlı bir Fransız mühendisi tarafından daha modern bir şekilde yapılmış ve 1900 yılından itibaren de, büyük devletlerin donanmalarında yer almağa başlamıştır. Birinci Dünya Savaşı sırasında büyük bir gelişme kaydeden denizaltı gemileri, İkinci Dünya Savaşında da büyük gelişmelere kavuşmuş, iki savaşta ta, gerek İngilizlere ve Amerikalılara, gerekse, Almanlara, büyük faydalar sağlayan deniz savaş vasıtalarından biri olmuştur.
Denizaltı gemileri içice iki gemiden yapılmıştır. İç tekne bir silindire benzer ve çok dayanıklı bir çelikten yapılmıştır. 150 metre derinliklerde suyun basınca karşı koyabilecek kudrettedir Gemi ile ilgili bütün tertibat ve makineler bu bölümde bulunur. İç tekne, dışında, nispeten kalınca bir saçtan ikinci bir tekne bulunur. Her iki teknenin arası boş olup, içerisi hava dolu birçok bölümlerle doludur. Denizaltı gemisi, su yüzünde bu hava dolu bölmeleri aracı ile yüzebilir. Geminin üst bolümün de bir komuta kulesi bulunur. Bir geminin deniz yüzünde gidişi sırasında kullanılır. Bu kule ,geminin sevk ve idare edildiği bölümdür. Denizaltıların en önemli araçlarından biri “periskop”, burada bulunur.Denizaltı gemisinin su altına dalması sarnıçları yardımıyla olur. Bu sarnıçlara, sistemli bir şekilde su doldurulur ve gemi ağırlaşarak suyun içine gömülür. Deniz yüzüne çıkmak için de bu sarnıçlardaki su boşaltılır. Denizaltılar deniz yüzünde top ve makineli tüfeklerle, deniz altında torpitolarla hedeflerine ateş ederler.
UŞAK « Türkiye Coğrafyası
Uşak ilinin merkezi olan şehir. Nüfusu 28.927 dir. Kuzey, batı ve doğuda çıplak dağlarla kuşatılmış, güneyinde ise açık bir ova bulunmaktadır. Halı, şeker pancarı, yün dokumacılığı şehir halkının başlıca geçim kaynaklarıdır.
UŞAK İLİ
Batı Anadolu Bölgesi illerimizden biri. Yüzölçümü 5.497 kilometrekare, nüfusu 184.783 tür. Kuzeyinde Kütahya, doğusunda Afyon ve Denizli, batısında Manisa, güneyinde Denizli illeri bulunmaktadır. Yüzeyi oldukça engebelidir. Geniş düzlükleri yoktur. Sanayi ve orman ürünleri, başlıca geçim kaynaklarıdır.
