Nedir
BUENOS AİRES « Dünya Coğrafyası
Arjantin'in başşehri. Nüfusu 2 milyon 966 bindir. Atlas Okyanusu kıyılarına yakın, Plata ırmağının denize döküldüğü yerde işlek ve önemli bir limandır. Nüfus, ekonomi, ticaret ve kültür bakımından Arjantin'in en büyük merkezi ve Güney Amerikanın en büyük şehridir. Aynı zamanda büyük bir sanayi şehri olan Buenos Aires'te, Arjantin'de bulunan fabrikaların aşağı yukarı üçte biri toplanmıştır. Buones Aires, gerek siyasî, gerek tabiî bakımından, Güney Amerika'nın en önemli şehirlerinden biri olduğu için, büyük bir turistik şehir özelliğini taşır.
SİNİR SİSTEMİ « İnsan
İnsanlardaki akıl, şuur, zekâ yetilerini yöneten organların bütününe verilen ad.
Sinir sitemi, 1 - Beyin omurilik sistem. 2 - Sempatik sinir sistemi olmak üzere iki bölüme ayrılır.
Beyin - Omurlik sistemi: Bu sistem de merkezî ve çevresel olmak üzere iki bölümdür. Merkezi sinir sisteminin omurga kanalı içindeki bölümü “omurilik”, kafatası içindeki bölümü “beyindir”. Omurilik, omurga kanalı içindedir. Uzunluğu 45 santimetre, çapı bir santimetredir. Önden arkaya basık bir silindir biçimindedir. Ortada bir kanalı, bunun çevresinde H harfi biçiminde sinir hücrelerinden yapılı bir “gri cevher” i vardır. Dış yüzü beyin zarları ile örtülüdür. Beyin; ön orta ve arka beyinde foulbus, köprü ve beyincik bulunur.
Çevresel sinir sistemi, beyimden ve omurilikten çıkarak çevreye yayılan sinirleri içine alır. Beyinden çıktıkları yerlere göre, önden arkaya doğru 1, 2, 3, 4 diye sayılan ve oniki çift olan sinirlere, “kafa sinirleri” adı verilir.
1 - Koku siniri: boyun mukozasından başlayıp kalbur kemiği deliklerinden geçerek koku sovanı yoluyla beyine giden ipliklerdir. 2 - Görme siniri: yarım milyon iplikten yapılmıştır. Gözün iç tabakasından başlar, “görme siniri çaprazı” nda biter. 3 - Göz oynatan sinir: beyin sapından başlar, göz kaslarından gider.
4 - Troklea siniri: beyin sapından başlar, göz kaslarından üst eğride biter.
5 - Üçüz siniri: şakaktaki “Gasser” sinir ganglionundan başlar, üç kola ayrılır: a) Göz siniri: göze ulaşır ve buruna gider, b) Üst çene siniri: üst çeneye ve üst dişlere gider, c) Alt çene siniri dile ve alt çeneye gider. Bu üç sinir duygu siniridir. 6 - Gözün dış motor siniri köprüden başlar gözün dış doğru kasına gider. 7 - Yüz siniri: Yüzün minik kaslarında biter. Başlangıcı köprüdedir. 8 - Denge ve işitme siniri: bulbus ve köprüden gelir, iç kulakta biter. 9 – Dil yutak siniri: bulbustan başlar, dil yüzeyi ile yutak kaslarına gider. 10 – Vagus: bulbustan başlar gövdeye iner. Kalp, mide, akciğer ve daha birçok koyun, göğüs ve karın organlarında dağılan dallar verir. Önemli bir sinirdir. 11 - Kafa spinal siniri: bulbustan çıkar iplikleri iki bölüme ayrılır. Bir bölümü vagus sinirine katılır, öbür bölümü iki büyük kasa gider. 12 - Dilaltı siniri: bulbustan çıkar, dilin motor siniridir. Spinal sinirleri: 31 çifttir, omurilikten çıkan ön ve arka kökler birleşerek bu sinirleri yapar. Omurlar arasındaki deliklerden geçerek ön ve arka kollara ayrılır. Arka dallar, baş, boyun, sırt bel kuyruksokumu kuyruk bölgelerinin arka yüzündeki kas ve deride dağılırlar. Ön dallar ise önce aralarında birleşerek boyun, kol, bel kuyruksokumu, kuyruk sinir ağlarını yaparlar. Bu ağlardan çıkan iplikler, boyun, üst taraf, gövde ve alt tarafın hareket ve duygu sinirlerini yaparlar. Yalnız göğüste omur sinirleri ağ yapmazlar kaburgalar arası sinirlerini yaparlar.
Sempatik sinir sistemi: İsteğimiz dışında çalışan organlarımızın hareketini sağlayan bir sistemedir. Merkezî ve çevresel olarak iki bölüme ayrılır. Diğer taraftan sempatik sinir sistemi içinde fonksiyon bakımından birbirinin aksi iş yapan iki ayrı sistem vardır. Bu iki bölüm birbirine zıttır, isimleri “Ortosempatik” ve “parasempatik” sistemlerdir. Gözde “ortosempatik” iplikler gözbebeğini genişletir, parasempatik sistemi merkezi bölümü beyin ve omurilikte bulunur, çevresel parçası ise omurganın her yanında 22 - 24 kadar sayıda dizili sinir ganglionları ve bunları birbiriyle birleştiren bir kordondan, bu ganglionlara giren çıkan birleştirici dallardan yapılmıştır.Çıkan iplikler ya doğrudan doğruya, yahut ağ yaptıktan sonra organlara girer. Bu afların bir kısmında özel sinir hücreleri toplanarak sinir düğümleri yapar, bu düğümlerden çıkan sinirler organın çalışmasını sağlarlar.
Sinir sisteminin bütün yapılarının esas dokusu, sinir hücresidir. Her sinir hücresinde, çekirdekli bir “hücre cismî” ile bunun çevresinde ,”protoplâzmik uzantı” adında sinir akımını alan kollarla sinir akımının kendinden sonraki hücre ya da organa ileten bir “akson” bulunur. Aksonun çevresinde, içte “meyelin”, dışta “Schwan kılıfı” bulunabilir.
TURP « Bitkiler
Turpgillerden, yaprakları karşılıklı çiçekleri beyaz sarı ya da mor renkte ve salkım durumunda olan meyvesi acımsı bir bitki. Kökü çiğ ve salata halinde yenmektedir. Pek çok çeşitleri vardır.
DİŞLER « İnsan
Ağzın içinde çene kenarlarına dikili olup ısırıp koparmaya ve çiğnemeye yarayan
sert ve beyazımtırak organdır. Her dişin üç parçası vardır: a) Koron (taç), b) Kök, c) Boyun. Şekil ve ödevlerine göre de dört gruba ayrılırlar: a) Keser dişler, b) Köpek dişleri, c) Küçük azılar, d) Büyük azılar.
Bir yetişkin insanda 32 diş vardır. Bunlardan 8 tanesi keser diş, 4 tanesi köpek dişi, 8 tanesi küçük azı. 12 tanesi büyük azıdır. İnsanın yaşı ve gelişimi bakımından iki türlü dişi vardır. Süt dişleri ve sürekli dişler. Süt dişleri 20 tanedir. Bunlardan 8 tanesi köpek dişi, 8 taneside küçük azı dişidir. Keser dişlerin koronları keser gibi köpek dişlerinin konik, azı dişlerinin köpek dişlerinde tek, küçük azılarda iki kübik şekildedir. Kökler, keserlerde ve büyük azıların alt çenedekilerin de iki, üst çenedekilerin de üç tanedir.
Bir dişin kesiminde dört madde ayrılır.
a)Koronun merkezinde ve köklerin eksenindeki diş boşluğu içinde bulunan “diş özü”. Diş boşluğunun kök içindeki bölümde “kök kanalı” adı verilir.
Diş özü, yumuşak ve bağ dokusunda olup içinde dişi besleyen damarlarla dişin duygusunu veren sinirler bulunur.
b) Dişin koron bölümünü örten “diş minesi”.Sedef renginde beyaz ve parlak, çok sert bir maddedir.
c) Diş köklerini saran sarımtırak ve sert madde, “kök kabuğu” adı ile anılır.
d) Diş özü ile diş minesi ve kök kabuğu arasında kalan sert bir madde “dentin”.
TAŞKÖPRÜ « Türkiye Coğrafyası
Kastamonu iline bağlı bir ilçe. Yüzölçümü 2.032 kilometrekare, nüfusu 57.245 dir. Yüzeyi ovalık alanlardan ve bu ovaları çevreleyen ormanlarla kaplı dağ yamaçlarından ibarettir. Halkın geçim kaynakları tarla ekimi ve hayvancılıktır. İlçe merkezi 5.175 nüfuslu Taşköprü kasabasıdır.
CAİZE « Tarih
Eski şairlerin yazdıkları övgüler karşısında aldıkları para ve armağan. Doğuda genel olarak çok revaçta olan caize vermek usulü, Osmanlılarda da yer etmiş, Osmanlı padişahları ve sadrazamları tarafından, övgü yazan şairlere çeşitti armağanlar, para verilmiş ve bazılarına da devamlı aylık bağlanmıştır.
